Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu TCK 109

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, uygulamada “alıkoyma suçu”, “zorla tutma”, “zorla araca bindirme” veya “adam kaçırma” gibi ifadelerle de araştırılmaktadır. Ancak hukuki değerlendirme, kullanılan gündelik ifadeye göre değil; mağdurun hareket özgürlüğünün hukuka aykırı biçimde sınırlandırılıp sınırlandırılmadığına göre yapılır.

Her tartışma, birlikte seyahat etme, kişinin telefonunu alma veya kısa süreli fiziksel temas bu suçu oluşturmaz. Suçun meydana gelebilmesi için mağdurun bir yere gitme ya da bir yerde kalmama özgürlüğünün fiilen ortadan kaldırılması gerekir.

Bu yazıda TCK 109 nedir, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun cezası, cebir, tehdit veya hile kullanılması, çocuğa ve boşanılan eşe karşı işlenmesi, cinsel amaç, etkin pişmanlık, şikâyet, uzlaşma, zamanaşımı ve savunmada dikkat edilmesi gereken noktalar açıklanmaktadır.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Nedir?

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bir kimsenin hukuka aykırı olarak bir yere gitme veya bulunduğu yerde kalmama özgürlüğünün ortadan kaldırılmasıdır.

Suçun oluşması için mağdurun mutlaka başka bir yere götürülmesi gerekmez. Kişinin bulunduğu odadan, evden, araçtan veya iş yerinden çıkmasının engellenmesi de yeterli olabilir.

Örneğin şu davranışlar somut olayın şartlarına göre TCK 109 kapsamında değerlendirilebilir:

• Bir kişinin kapısı kilitli odada tutulması,
• Kişinin zorla araca bindirilerek başka yere götürülmesi,
• Araçtan inmek isteyen kişinin çıkmasına izin verilmemesi,
• Kişinin evden ayrılmasının fiziki güç veya tehditle engellenmesi,
• Tekerlekli sandalye, baston veya hareket için zorunlu aracının alınması,
• Kişinin çıkabileceği kapıların kapatılması veya önünün kesilmesi,
• İş yerinde, depoda, konutta veya araçta zorla tutulması.

Mağdurun o anda çıkmaya teşebbüs etmemesi tek başına suçun oluşmasını engellemez. Esas olan, kişinin hareket etme imkânının objektif olarak ortadan kaldırılmış olmasıdır.

TCK 109 Cezası Nedir?

TCK 109 kapsamında uygulanacak ceza, olayda cebir, tehdit, hile veya başka bir nitelikli hal bulunup bulunmadığına göre değişir.

Birden fazla artırım nedeninin aynı olayda bulunması halinde sonuç ceza önemli ölçüde yükselebilir. Örneğin suçun cebir kullanılarak, birden fazla kişiyle birlikte ve çocuğa karşı işlenmesi durumunda birden fazla fıkra birlikte değerlendirilir.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunun Unsurları

1. Mağdurun Hareket Özgürlüğü Sınırlandırılmalıdır

Mağdurun bir yere gitmesi veya bulunduğu yerden ayrılması fiilen engellenmelidir. Yalnızca kişinin rahatsız edilmesi, takip edilmesi veya korkutulması her durumda TCK 109 için yeterli değildir.

2. Davranış Hukuka Aykırı Olmalıdır

Hâkim kararıyla tutuklama, kanuni yakalama, sağlık müdahalesi veya kanuna dayanan başka bir işlem hukuka uygun şekilde gerçekleştiriliyorsa suç oluşmaz.

Ancak hukuki yetkinin sınırlarının aşılması, gereğinden uzun tutma veya kamu görevinin kötüye kullanılması ayrıca ceza sorumluluğu doğurabilir.

3. Fail Kasten Hareket Etmelidir

Failin mağdurun hareket özgürlüğünü bilerek ve isteyerek sınırlaması gerekir. Bu suçun taksirle işlenmesi mümkün değildir.

4. Hürriyetten Yoksun Bırakma Gerçekleşmelidir

Mağdurun hareket özgürlüğü henüz fiilen sınırlandırılmamış ancak fail icra hareketlerine başlamışsa suç teşebbüs aşamasında kalabilir.

Hangi Davranışlar Suçu Oluşturabilir?

Mağdurun Rızası Suçu Etkiler mi?

Geçerli rıza, kişinin hürriyetinden yoksun kılma suçunun oluşmasını engelleyebilir. Ancak rızanın serbest iradeyle verilmiş olması gerekir.

Hile, tehdit, baskı, korkutma veya mağdurun yaşından ve durumundan yararlanma yoluyla alınan görünürdeki rıza geçerli kabul edilmeyebilir.

Mağdur başlangıçta bir yere gitmeye veya araçta bulunmaya rıza göstermiş olsa bile bu rızasını sonradan geri alabilir. Kişi ayrılmak veya araçtan inmek istediğini açıkladıktan sonra zorla tutulmaya devam edilirse suç bu andan itibaren gündeme gelebilir.

Cebir, Tehdit veya Hile Kullanılması

Fail, kişiyi hürriyetinden yoksun bırakmak için veya suç devam ederken cebir, tehdit ya da hile kullanırsa ceza 2 yıldan 7 yıla kadar hapistir.

Cebir

Mağdura fiziki güç uygulanmasıdır. İtmek, sürüklemek, bağlamak, vurmak veya zorla araca bindirmek cebir kapsamında değerlendirilebilir.

Tehdit

Mağdurun ayrılmasını önlemek için kendisine veya yakınına zarar verileceğinin söylenmesi ya da ciddi biçimde hissettirilmesidir.

Hile

Mağdurun aldatılarak bir yere götürülmesi veya kalmaya ikna edilmesidir. Örneğin kişiyi farklı bir yere götüreceğini söyleyip kapalı ve çıkamayacağı başka bir yere götürmek, olayın şartlarına göre hile kapsamında olabilir.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunun Nitelikli Halleri

Suçun aşağıdaki şekillerde işlenmesi halinde, temel ceza veya cebir-tehdit-hile nedeniyle belirlenen ceza bir kat artırılır:

• Silahla işlenmesi,
• Birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi,
• Mağdurun yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi,
• Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenmesi,
• Üstsoy, altsoy, eş veya boşanılan eşe karşı işlenmesi,
• Çocuğa karşı işlenmesi,
• Beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişiye karşı işlenmesi.

Bir olayda birden fazla nitelikli hal bulunabilir. Örneğin suçun silahla ve birden fazla kişi tarafından çocuğa karşı işlenmesi, cezanın belirlenmesinde ayrıca dikkate alınır.

Çocuğa Karşı Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma

Suçun 18 yaşını tamamlamamış kişiye karşı işlenmesi nitelikli haldir ve ceza bir kat artırılır.

Çocuğun faille birlikte gitmiş olması tek başına geçerli rızanın bulunduğunu göstermeyebilir. Çocuğun yaşı, algılama yeteneği, faille ilişkisi, cebir, tehdit veya hile kullanılıp kullanılmadığı ve çocuğun ayrılma imkânı birlikte değerlendirilir.

Çocuğun anne veya babası tarafından tutulması da otomatik olarak hukuka uygun değildir. Velayet hakkı; çocuğu cezalandırma amacıyla kilitleme, bağlama veya hukuka aykırı biçimde özgürlüğünden yoksun bırakma yetkisi vermez.

Eşe veya Boşanılan Eşe Karşı İşlenmesi

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun üstsoy, altsoy, eş veya boşanılan eşe karşı işlenmesi nitelikli haldir.

Örneğin eşin veya boşanılan eşin evden çıkmasının engellenmesi, araca zorla bindirilmesi, kapının kilitlenmesi veya tehdit edilerek belirli bir yerde tutulması halinde TCK 109/3-e gündeme gelebilir.

Bu düzenlemenin uygulanabilmesi için mağdurun kanunda açıkça sayılan kişilerden biri olması gerekir. Nişanlı, sevgili veya birlikte yaşanan kişi, yalnızca bu ilişki nedeniyle aynı bent kapsamında değerlendirilmez; ancak diğer nitelikli haller varsa uygulanabilir.

Suçun Cinsel Amaçla İşlenmesi

Hürriyetten yoksun kılma suçunun cinsel amaçla işlenmesi halinde belirlenen ceza yarı oranında artırılır.

Cinsel amacın uygulanabilmesi için failin cinsel saldırı veya istismar eylemini tamamlamış olması şart değildir. Mağdurun cinsel amaçla tutulduğunun somut olaydan anlaşılması yeterli olabilir.

Cinsel saldırı veya çocukların cinsel istismarı ayrıca gerçekleşmişse, koşulları varsa fail hem ilgili cinsel suçtan hem de kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan sorumlu tutulabilir.

Bu dosyalarda mağdur beyanının tutarlılığı, olayın kronolojisi, mesajlaşmalar, kamera kayıtları, sağlık raporları ve tarafların önceki ilişkisi ayrıntılı biçimde değerlendirilmelidir. İspat konusu hakkında cinsel suçlarda mağdurun beyanı ve ispat yazısı incelenebilir.

Yaralama ve Ekonomik Kayıp

Mağdurun Ekonomik Açıdan Önemli Kayba Uğraması

Mağdurun özgürlüğünden yoksun bırakılması nedeniyle ekonomik bakımdan önemli kayba uğraması halinde faile hapis cezasının yanında 1.000 güne kadar adli para cezası verilebilir.

Ekonomik kaybın önemli olup olmadığı; mağdurun işi, geliri, kaybın miktarı, tutulma süresi ve olayın sonuçları dikkate alınarak belirlenir.

Kasten Yaralama

Hürriyetten yoksun kılmak için kullanılan ve basit yaralama düzeyinde kalan fiziksel güç, somut olayda suçun cebir unsuru içinde değerlendirilebilir.

Buna karşılık yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hali gerçekleşmişse fail hakkında ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunda Etkin Pişmanlık

TCK 110 uyarınca failin cezasında üçte ikisine kadar indirim yapılabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir:

• Henüz suç nedeniyle soruşturmaya başlanmamış olmalıdır.
• Fail mağduru kendiliğinden serbest bırakmalıdır.
• Mağdur güvenli bir yerde bırakılmalıdır.
• Mağdurun şahsına zarar verilmemiş olmalıdır.

Mağdurun kolluk müdahalesiyle kurtarılması, failin yakalanacağını anlayınca bırakması veya soruşturma başladıktan sonra serbest bırakması her durumda etkin pişmanlık şartlarını oluşturmaz.

Teşebbüs, İştirak ve Birden Fazla Mağdur

Teşebbüs

Fail hürriyetten yoksun bırakmaya yönelik icra hareketlerine başlamış ancak elinde olmayan bir nedenle mağdurun hareket özgürlüğünü sınırlandıramamışsa teşebbüs hükümleri gündeme gelebilir.

İştirak

Suç birden fazla kişinin ortak hareketiyle işlenebilir. Birden fazla kişinin birlikte fail olarak hareket etmesi aynı zamanda TCK 109/3-b kapsamında ceza artırımına neden olur.

Ancak yalnızca olay yerinde bulunmak tek başına müşterek faillik için yeterli değildir. Kişinin suçun işlenmesine ilişkin ortak hâkimiyeti, katkısı ve kastı araştırılmalıdır.

Birden Fazla Mağdur

Birden fazla kişinin hürriyetinin sınırlandırılması halinde her mağdur bakımından ayrı suç oluşması gündeme gelebilir. Aynı mağdura karşı kesintisiz devam eden tutma ise kural olarak tek suç olarak değerlendirilir.

Suç Şikâyete Bağlı mı, Uzlaşma Var mı?

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikâyete bağlı değildir. Savcılık, suçu öğrendiğinde resen soruşturma başlatabilir.

Mağdurun daha sonra şikâyetinden vazgeçmesi soruşturmayı veya kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez. Bununla birlikte mağdurun sonraki beyanları, deliller ve olayın gerçekliği bakımından değerlendirilebilir.

Bu suç CMK 253 kapsamında uzlaştırmaya tabi suçlar arasında yer almaz. Bu nedenle tarafların anlaşması veya zararın giderilmesi davanın otomatik olarak düşmesini sağlamaz.

Dava Zamanaşımı ve Görevli Mahkeme

Suçun şikâyete bağlı olmaması, zamanaşımı bulunmadığı anlamına gelmez.

Suçun temel halinde, cezanın üst sınırına göre olağan dava zamanaşımı kural olarak 8 yıldır. Cebir, tehdit veya hile kullanılan ve ceza üst sınırı yükselen hallerde zamanaşımı süresi genellikle 15 yıl olarak değerlendirilir.

Nitelikli hallerin ve cinsel amaç artırımının birlikte uygulanması sonucunda ceza üst sınırı daha fazla yükseliyorsa zamanaşımı hesabı da değişebilir. Ayrıca zamanaşımını durduran veya kesen işlemler bulunabilir. Bu nedenle kesin süre dosyanın uygulanan fıkralarına göre hesaplanmalıdır.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu bakımından görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir. Suçun ağır ceza mahkemesinin görevine giren başka bir suçla birlikte işlenmesi halinde yargılama daha ağır suçun görevli olduğu mahkemede yürütülebilir.

HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezasına Çevirme

HAGB, hapis cezasının ertelenmesi veya kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrilmesi her dosyada otomatik olarak uygulanmaz.

Bu değerlendirmede şu hususlar önemlidir:

• Mahkemenin belirlediği sonuç ceza,
• Suçun temel veya nitelikli hal kapsamında olması,
• Cebir, tehdit ya da hile kullanılması,
• Sanığın sabıka durumu,
• Mağdurun uğradığı zarar,
• Etkin pişmanlık veya takdiri indirim şartları,
• Mahkemenin sanığın yeniden suç işleyip işlemeyeceğine ilişkin kanaati.

HAGB bakımından sonuç cezanın kanuni sınır içinde kalması ve diğer şartların bulunması gerekir. Nitelikli haller nedeniyle cezanın yükseldiği dosyalarda HAGB çoğu zaman mümkün olmayabilir.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunda Hangi Deliller Önemlidir?

Kamera kayıtlarının silinme ihtimali nedeniyle delillerin gecikmeden talep edilmesi önemlidir. Mesajlaşmaların yalnızca ekran görüntüsü değil, cihaz ve hesap bilgileriyle birlikte incelenmesi gerekebilir.

Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunda Savunma

Savunma yalnızca “mağdur kendi isteğiyle geldi” veya “kimseyi zorla tutmadım” şeklindeki genel ifadelerden oluşmamalıdır.

Dosyada şu sorulara cevap aranmalıdır:

• Mağdur olay yerine nasıl gelmiştir?
• Başlangıçta rıza bulunuyor muydu?
• Mağdur ayrılmak istediğini açıkça bildirmiş midir?
• Mağdurun çıkabileceği açık bir kapı veya alternatif yol var mıydı?
• Fail mağdurun ayrılmasını hangi davranışla engellemiştir?
• Cebir, tehdit veya hile somut olarak ispatlanmış mıdır?
• Kamera kayıtları mağdur beyanını doğruluyor mu?
• Mağdur olay sırasında telefon kullanmış veya üçüncü kişilerle görüşmüş müdür?
• Tarafların mesajları ve önceki ilişkisi ne göstermektedir?
• Mağdur beyanları arasında çelişki var mıdır?
• Sağlık raporu cebir iddiasını desteklemekte midir?
• Sanığın olay üzerindeki gerçek rolü nedir?

Mağdurun belirli bir yerde bulunması tek başına suçun ispatı değildir. Hareket özgürlüğünün fail tarafından hukuka aykırı biçimde sınırlandırıldığının somut delillerle gösterilmesi gerekir.

Ceza dosyasında yazılı savunma hazırlanması gerekiyorsa savunma dilekçesi örneği; ifade öncesindeki haklar bakımından gözaltı ve ifade sürecinde haklarınız yazısı incelenebilir.

Benzer Suçlardan Farkı

Tehdit Suçundan Farkı

Tehditte mağdura gelecekte zarar verileceği bildirilir. TCK 109’da ise tehdit mağdurun hareket özgürlüğünü fiilen sınırlandırmak için kullanılırsa kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun nitelikli unsurunu oluşturabilir.

Kasten Yaralamadan Farkı

Kasten yaralama vücut dokunulmazlığını; TCK 109 ise hareket özgürlüğünü korur. Yaralama, hürriyetten yoksun bırakmak için kullanılan cebir düzeyinde kalabilir veya ağır sonuç oluşmuşsa ayrıca cezalandırılabilir.

Çocuğun Kaçırılması ve Alıkonulması Suçundan Farkı

TCK 234, velayet veya aile hukukundan kaynaklanan belirli durumlarda çocuğun kaçırılması ve alıkonulmasını özel olarak düzenler. Somut olayda özel hükmün mü yoksa TCK 109’un mu uygulanacağı olayın taraflarına ve fiilin niteliğine göre belirlenir.

Yağma Suçundan Farkı

Mağdurun malını almak amacıyla kısa süreli hareket sınırlaması, bazı olaylarda yağma suçunun içinde değerlendirilebilir. Ancak özgürlüğü sınırlama, malı almaya yönelik zorlamayı aşan bağımsız bir yoğunluk ve süreye sahipse ayrıca TCK 109 gündeme gelebilir.

İstanbul ve Kartal’da TCK 109 Soruşturması

İstanbul’da kişiyi hürriyetinden yoksun kılma dosyaları; aile içi olaylar, eski eşler arasındaki uyuşmazlıklar, zorla araca bindirme, iş yeri veya konutta tutma, cinsel suç iddiaları, tehdit ve yaralama olaylarıyla birlikte gündeme gelebilir.

Kartal, Maltepe, Pendik, Tuzla, Kadıköy, Ataşehir ve İstanbul Anadolu Yakası’ndaki olaylarda soruşturma İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülebilir.

Av. Zeynep Albay Hukuk Bürosu; TCK 109 soruşturması, ifade süreci, tutuklama değerlendirmesi, mağdur veya sanık vekilliği, delillerin toplanması ve ceza davası savunması süreçlerinde hukuki destek sunmaktadır.

İlgili İçerikler

• İstanbul Ceza Avukatı
• Gözaltı ve İfade Sürecinde Haklarınız
• Cinsel Suçlarda Mağdurun Beyanı ve İspat
• Savunma Dilekçesi Örneği 2026
• Suç Duyurusu Dilekçesi Örneği
• Kartal Avukat
• İletişim ve Randevu

Hukuki Uyarı

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, TCK 109, mağdurun rızası, cebir, tehdit, hile, nitelikli haller, etkin pişmanlık, zamanaşımı, HAGB ve savunma her somut olayda farklı değerlendirilir. Bu yazı hukuki danışmanlık yerine geçmez.