KİŞİYİ HÜRRİYETİNDEN YOKSUN KILMA SUÇU TCK 109
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu ve Cezası (TCK m. 109)
“Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma
Madde 109- (1) Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Bu suçun;
a) Silahla,
b) Birden fazla kişi tarafından birlikte,
c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
d) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
e) Üstsoy, altsoy veya eşe ya da boşandığı eşe karşı,[46]
f) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,
İşlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır.
(4) Bu suçun mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olması halinde, ayrıca bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.
(5) Suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarı oranında artırılır.
(6) Bu suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.” şeklindedir.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, ceza hukukunun en temel suç tiplerinden biridir. Bir kişinin özgürlüğünün iradi olarak kısıtlanması, Türk Ceza Kanunu’nda ayrı bir suç olarak tanımlanmış ve ağır yaptırımlarla cezalandırılmıştır. Bu suç; kişinin iradesi dışında alıkonulması, zorla tutulması veya serbest bırakılmaması gibi davranışları kapsar.
Bu yazıda bu suçun ne olduğu, hangi hâllerde oluştuğu ve cezai sonuçlarının ne olduğu konularını ayrıntılı ama sade bir dille ele alacağız.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Nedir?
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bir bireyi rızası dışında, hukuka aykırı biçimde özgürlüğünden mahrum bırakma eylemini ifade eder. Suçun kaynağı, kişilerin temel hak ve özgürlüklerinden biri olan “hürriyet hakkı”nın ihlalidir.
Bu suçun oluşması için kişinin iradesi dışında tutulmuş olması yeterlidir; fiilin sonucu olarak ölüm, yaralama gibi sonuçların doğması beklenmez. Önemli olan, kişinin olay tarihinde serbestçe hareket etme imkanının elinden alınmış olmasıdır.
Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesi bu suçu düzenler.
Kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma suçu şikayete tabi mi?
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, şikâyete bağlı suçlardan olmayıp; Cumhuriyet savcılığı tarafından suçun öğrenilmesiyle birlikte herhangi bir süre sınırlaması olmaksızın re’sen soruşturulur. Bu nedenle, kamu davasına katılan kişinin sonradan şikâyetinden vazgeçmesi, ceza yargılamasının düşmesi sonucunu doğurmaz.
TCK m. 109’a Göre Suçun Unsurları
Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesine göre kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, şu unsurları içerir:
-
Mağdurun iradesi dışında tutulması: Failin, mağdurun rızası olmaksızın onu belirli bir yerde veya durumda alıkoyması gerekir.
-
Hukuka aykırılık: Tutma hâlinin hukuki bir dayanağı bulunmamalıdır. Örneğin, tutuklama gibi hukuki infazlar bu suç kapsamında değerlendirilmez.
-
Hürriyetin sınırlandırılması: Mağdurun özgür iradesiyle hareket edememesi gerekir.
Bu üç unsur birlikte gerçekleştiğinde suçun tamamlandığı kabul edilir.
Suç Nasıl Gerçekleşir?
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, farklı şekillerde gerçekleşebilir:
-
Bir kişiyi zorla belirli bir odada veya mekanda tutmak,
-
Mağduru kendi isteği dışında araca bindirip götürmek,
-
Gönüllü ayrılma isteğine rağmen kişiyi alıkoymak.
Bu tür eylemler, kişinin fiziki ve psikolojik özgürlüğünü kısıtlayarak hürriyetinden yoksun bırakma sonucunu doğurur.
Kimin Tarafından İşlenebilir?
Bu suç bakımından failin statüsü önemli değildir. Herkes bu suçu işleyebilir. Kamu görevlisi veya sıradan bir vatandaş olması, suçu işleme biçimini değiştirmez; tek kıstas eylemin hukuka aykırılığıdır.
Ancak uygulamada bu suç, çoğu zaman aile içi alıkoyma, zorla tutma veya kaçırma gibi hâllerde gündeme gelir. Bu nedenle suçun toplumsal etkileri oldukça önemlidir.
TCK m. 109 – Cezai Yaptırımlar
Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesi uyarınca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, failin fiilini gerçekleştirmesine göre değişmekle birlikte hapis cezasıyla yaptırıma bağlanmıştır.
-
Kanun genel olarak bu suç için belirli bir hapis yargılaması öngörür.
-
Suçun nitelikli hâllerinin (örneğin cebir ve şiddet kullanılması, mağdurun zarar görmesi, suçun birden fazla kişiyle işlenmesi gibi) varlığı hâlinde ceza daha da ağırlaştırılır.
Cezanın belirlenmesinde hâkim, failin niyetini, davranış biçimini, mağdurun uğradığı zararı ve suçun toplum üzerindeki etkisini dikkate alır.
Suçun Nitelikli Hâlleri
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun nitelikli hâlleri de TCK’da ayrı hükümlerde yer alır ve bu hâller suçun daha ağır biçimde cezalandırılmasını sağlar.
Nitelikli hâllerden bazıları şunlardır:
-
Cebir veya şiddet kullanılması: Failin mağdura fiziksel güç uygulaması,
-
Birden fazla kişi ile işlenmesi: Suçun ortaklaşa yapılması,
-
Mağdurun ciddi zarar görmesi: Fiziksel veya ruhsal zararların ortaya çıkması.
Bu unsurların varlığı hâlinde hapis cezası daha yüksek oranlara çıkarılır.
Suç ile Benzer Hallerin Ayrımı
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bazen kaçırma, rehin alma veya adam kaçırma suçları ile karıştırılır. Bu kavramların ayrımı önemlidir:
-
Kaçırma: Suçun amacı genellikle mağdurun yerini değiştirmektir.
-
Rehin alma: Mağdur, belirli şartlar yerine getirilinceye kadar serbest bırakılmamak üzere tutulur.
-
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma: Herhangi bir amaç koşulu aranmaksızın özgürlüğü kısıtlama fiilidir.
Bu ayrımlar, ceza muhakemesi aşamasında doğru suç vasfının belirlenmesi açısından kilit önemdedir.
Soruşturma ve Yargılama Süreci
Bu suçla ilgili soruşturma, mağdur beyanları, tanık ifadeleri, fiziki deliller ve olay yeri incelemeleri gibi birçok unsurun değerlendirilmesini gerektirir. Savcılık, delillerin toplanmasının ardından iddianame düzenler ve dosya mahkemeye gönderilir.
Yargılama sürecinde savunma; mağdurun iradesinin gerçekten sınırlandırılıp sınırlandırılmadığını, hukuka uygunluk halleri olup olmadığını ve olayın tüm koşullarını merkeze alarak yapılmalıdır.
Sonuç
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini hedef alan ciddi bir suç tipidir. Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesi bu suçu ayrıntılı şekilde düzenleyerek hem failin cezalandırılmasını hem de suçun toplumda caydırıcı etkisinin sağlanmasını amaçlar.
Bu nedenle, böyle bir suçla ilgili şikayet, iddia veya soruşturma sürecinde hukuki sürecin doğru takip edilmesi ve uzman bir ceza hukuku avukatının desteğinin alınması büyük önem taşır.
