Arabuluculuk Nedir? Zorunlu ve İhtiyari Arabuluculuk

Arabuluculuk, özel hukuk uyuşmazlıklarında tarafların bir arabulucu eşliğinde çözüm üretmeye çalıştığı alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Arabulucunun görevi taraflardan hangisinin haklı olduğuna karar vermek değil; tarafların iletişimini ve müzakere sürecini tarafsız biçimde yönetmektir. Bu nedenle arabuluculuk, mahkeme yargılamasından farklı olarak tarafların kendi çözümlerini oluşturmasına dayanır.

Türk hukukunda arabuluculuk iki temel biçimde karşımıza çıkar: dava şartı (zorunlu) arabuluculuk ve ihtiyari arabuluculuk. Dava şartı arabuluculukta kanun, belirli uyuşmazlıklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu tutar. İhtiyari arabuluculukta ise taraflar arabuluculuğa kendi tercihleriyle başvurur.

Arabuluculuk Nedir?

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde arabuluculuk, sistematik teknikler uygulayan, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, birbirlerini anlamalarını ve çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için iletişim sürecini yöneten tarafsız ve bağımsız üçüncü kişinin katılımıyla yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Arabulucu uyuşmazlık hakkında hüküm kurmaz, taraflara zorla bir çözüm dayatmaz ve hâkim gibi karar vermez. Taraflar anlaşma şartlarını kendileri belirler. Bu özellik, arabuluculuğu tahkim ve mahkeme yargılamasından ayırır.

Zorunlu ve İhtiyari Arabuluculuk Arasındaki Farklar

Hangi Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Dava Şartıdır?

Dava şartı arabuluculuğun kapsamı farklı kanunlarda düzenlenmiştir. 2026 itibarıyla başlıca alanlar aşağıdaki gibidir:

İş Uyuşmazlıkları

Bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda, kanundaki istisnalar saklı kalmak üzere arabulucuya başvuru dava şartıdır. Kıdem, ihbar, ücret, fazla çalışma, yıllık izin ücreti ve benzeri taleplerde dava öncesi süreç bu nedenle önem taşır.

Ticari Uyuşmazlıklar

Türk Ticaret Kanunu m. 5/A kapsamında, ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Ticari dava niteliğinin ve uyuşmazlığın kapsamının somut olayda ayrıca belirlenmesi gerekir.

Tüketici Uyuşmazlıkları

Tüketici mahkemelerinde görülen birçok uyuşmazlıkta dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. Ancak Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'daki istisnalar ayrıca kontrol edilmelidir. Tüketici Hakem Heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda başvuru yolu farklıdır.

Kira, Ortaklığın Giderilmesi, Kat Mülkiyeti ve Komşuluk Uyuşmazlıkları

1 Eylül 2023'ten itibaren, kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda; taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda; Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan ve komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır.

Tarımsal Üretim Sözleşmeleri

Tarımsal üretim sözleşmelerinden kaynaklanan hukuk uyuşmazlıklarında da dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinin yürütülmesi gerekir.

Arabuluculuğa Nasıl Başvurulur?

Dava şartı arabuluculukta başvuru, uyuşmazlığın türüne göre yetkili arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde kanunda belirtilen yazı işleri müdürlüğü üzerinden işlem yapılabilir. Başvuruda tarafların kimlik veya şirket bilgileri, iletişim bilgileri ve uyuşmazlığın temel konusu doğru verilmelidir.

İhtiyari arabuluculukta taraflar sicile kayıtlı bir arabulucuyu birlikte seçebilir. Bir tarafın teklifiyle başlayan süreç, diğer tarafın katılımı kabul etmesi hâlinde yürütülür.

Arabuluculuk Süreci Nasıl İlerler?

1. Başvuru ve görevlendirme: Uyuşmazlık türüne göre başvuru yapılır ve arabulucu belirlenir.
2. Taraflarla iletişim: Arabulucu taraflara ulaşır ve sürece ilişkin bilgilendirme yapar.
3. İlk toplantı: Taraflar, avukatlarıyla veya kanunun izin verdiği biçimde sürece katılır.
4. Müzakere: Talepler, riskler, alternatif çözüm seçenekleri ve olası anlaşma şartları görüşülür.
5. Son tutanak: Anlaşma sağlanıp sağlanmadığına göre süreç sonlandırılır.
6. Anlaşma belgesi: Anlaşma varsa tarafların kabul ettiği edimler açık ve uygulanabilir şekilde yazılır.

Dava Şartı Arabuluculuk Ne Kadar Sürer?

Süre uyuşmazlık türüne göre değişir. İş ve tüketici uyuşmazlıklarında kural olarak üç hafta içinde sonuçlandırılması ve zorunlu hâllerde bir hafta uzatılması; ticari uyuşmazlıklarda ise altı hafta ve zorunlu hâllerde en fazla iki haftalık uzatma düzenlemesi bulunmaktadır. Diğer özel arabuluculuk alanlarında ilgili kanun ve yönetmelikteki süreler ayrıca kontrol edilmelidir.

Bu süreler, tarafların mutlaka anlaşacağı süreler değildir. Arabulucunun dosyayı sonuçlandırması için öngörülen yasal çerçeveyi ifade eder.

Arabuluculukta Gizlilik

Arabuluculuğun temel ilkelerinden biri gizliliktir. Taraflar, arabulucu ve sürece katılan diğer kişiler kural olarak arabuluculuk faaliyeti nedeniyle öğrendikleri bilgi ve belgelerin gizliliğine uymakla yükümlüdür.

Arabuluculuk sırasında yalnızca çözüm amacıyla ileri sürülen teklif, kabul, taviz veya beyanların daha sonra mahkemede taraf aleyhine delil olarak kullanılması kural olarak mümkün değildir. Bununla birlikte uyuşmazlıktan bağımsız olarak zaten mevcut olan belge ve kayıtlar, sırf arabuluculukta sunulmuş olmaları nedeniyle delil niteliğini kaybetmez.

Arabuluculukta Avukat Zorunlu mu?

Arabuluculukta avukatla temsil genel olarak zorunlu değildir. Ancak anlaşma belgesinin kapsamı; feragat, ibra, taşınmaz devri, işçilik alacağı, ticari borç veya uzun vadeli ödeme planı gibi önemli sonuçlar doğuruyorsa, tarafın imza öncesi hukuki sonuçları değerlendirmesi yararlı olabilir.

Vekil aracılığıyla sürece katılımda vekâletnamede arabuluculuk ve anlaşma işlemleri bakımından gerekli özel yetkilerin bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Arabuluculuk Ücreti 2026

2026 Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi 26 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Tarife, arabulucu ile taraflar arasında geçerli bir ücret sözleşmesi bulunmayan veya ücret konusunda uyuşmazlık olan durumlarda uygulanır ve tarifede belirtilen miktarların altında ücret kararlaştırılamaz.

Aksi kararlaştırılmadıkça arabuluculuk ücreti taraflarca eşit ödenir. Dava şartı arabuluculukta devletçe karşılanan ücret ve sonradan yargılama giderlerine yansıyan kısımlar ilgili özel hükümlere tabidir. Bu nedenle somut dosyada “ücret tamamen ücretsizdir” veya “her zaman taraflar yarı yarıya öder” şeklinde genelleme yapılmamalıdır.

İlk Toplantıya Katılmamanın Sonucu

Dava şartı arabuluculukta ilk toplantıya mazeretsiz katılmamanın yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından sonuçları olabilir. Güncel düzenlemeler uyarınca ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, dava sonucunda haklı çıksa dahi belirli oranlarda yargılama gideri ve vekâlet ücreti bakımından dezavantaj yaşayabilir. Bu nedenle davet ve toplantı bilgileri ciddiyetle takip edilmelidir.

Arabuluculukta Anlaşma Sağlanırsa Ne Olur?

Taraflar uyuşmazlığın tamamında veya bir kısmında anlaşabilir. Anlaşma metninde kimin hangi edimi, hangi tarihte, ne şekilde yerine getireceği mümkün olduğunca açık yazılmalıdır. Para ödemelerinde tutar, vade, taksit, banka hesabı ve temerrüt sonuçları; teslim ve devir işlemlerinde ise konu, süre ve masraflar netleştirilmelidir.

Kanundaki koşulların oluşması hâlinde anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge etkisi doğurabilir veya icra edilebilirlik şerhi alınabilir. Taşınmaz devri veya taşınmaz üzerinde hak kurulmasına ilişkin anlaşmalarda özel şekil ve icra edilebilirlik kuralları bulunduğundan ayrıca inceleme gerekir.

Arabuluculukta Anlaşma Sağlanamazsa Ne Olur?

Dava şartı arabuluculukta anlaşamama son tutanağı düzenlenir. Bu tutanak, başvuru şartının yerine getirildiğini göstermek bakımından önemlidir. Sonrasında taraf, ilgili diğer dava şartları ve süreleri de gözeterek mahkemeye başvurabilir.

İhtiyari arabuluculukta da anlaşma sağlanmaması tarafların mahkemeye, tahkime veya diğer hukuki yollara başvurma hakkını ortadan kaldırmaz.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Sürelere Etkisi

Dava şartı arabuluculukta başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürenin zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere etkisi kanunda özel olarak düzenlenmiştir. İhtiyari arabuluculukta da 6325 sayılı Kanundaki hükümler çerçevesinde süreler bakımından koruma sağlanabilir. Bununla birlikte her talebin kendi zamanaşımı veya hak düşürücü süresi bulunduğundan başvuru tarihi somut dosyada hesaplanmalıdır.

Arabuluculukta Hangi Konularda Anlaşma Yapılamaz?

Arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır. Kamu düzenine ilişkin ve tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği konular arabuluculuğa elverişli değildir. Örneğin boşanma statüsünün kendisi mahkeme kararı gerektirir; ancak tarafların üzerinde tasarruf edebileceği bazı malvarlığı uyuşmazlıkları ayrı değerlendirmeye konu olabilir.

Anlaşma Belgesinde Nelere Dikkat Edilmeli?

• Tarafların kimlik ve temsil bilgilerinin doğru olması,
• Uyuşmazlık konusunun açık tanımlanması,
• Ödeme veya teslim edimlerinin tarih ve miktarlarının belirli olması,
• Faiz, taksit ve temerrüt şartlarının açık yazılması,
• Feragat veya ibra hükümlerinin kapsamının belirsiz bırakılmaması,
• Vergi, harç ve masrafların hangi tarafa ait olduğunun belirlenmesi,
• Üçüncü kişilerin haklarını etkileyen hükümler bakımından ayrıca hukuki kontrol yapılması,
• İcra edilebilirlik gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesi

Arabuluculuğun Mahkemeden Farkı

Mahkemede hâkim tarafların taleplerini ve delillerini değerlendirerek bağlayıcı bir hüküm verir. Arabuluculukta ise taraflar karar yetkisini arabulucuya devretmez. Çözümün içeriğini taraflar belirler. Bu durum özellikle uzun süreli iş, ticaret, kira veya ortaklık ilişkilerinin korunmak istendiği uyuşmazlıklarda daha esnek çözümler geliştirilmesine imkân verebilir.

Bununla birlikte arabuluculuk her dosyada anlaşma sağlanacağı anlamına gelmez. Delil durumu, tarafların beklentileri, hukuki riskler ve tekliflerin ekonomik uygulanabilirliği sonucu belirler.

Arabuluculuk Sürecinde Sık Yapılan Hatalar

• Dava şartı kapsamını kontrol etmeden doğrudan dava açmak,
• Yanlış kişiyi veya şirketi karşı taraf göstermek,
• Uyuşmazlık konusu talepleri eksik bildirmek,
• Toplantı davetini önemsememek veya mazeretsiz katılmamak,
• Anlaşma belgesinde ödeme tarihini veya tutarı belirsiz bırakmak,
• Feragat hükümlerini kapsamı anlaşılmadan imzalamak,
• Şirket adına katılan kişinin temsil yetkisini kontrol etmemek,
• Arabuluculuğun her türlü zamanaşımını süresiz durdurduğunu varsaymak.

Sık Sorulan Sorular

Arabuluculuk nedir?

Arabuluculuk, tarafların özel hukuk uyuşmazlığını tarafsız ve bağımsız bir arabulucu eşliğinde müzakere ederek çözmeye çalıştığı alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Arabulucu karar vermez; tarafların iletişim ve müzakere sürecini yönetir.

Zorunlu arabuluculuk ne demektir?

Zorunlu veya dava şartı arabuluculuk, kanunun belirli uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmayı dava şartı hâline getirmesidir. Tarafların anlaşmak zorunda olması değil, başvuru ve süreci usulüne uygun tamamlama zorunluluğu söz konusudur.

İhtiyari arabuluculukta taraflar süreçten vazgeçebilir mi?

Evet. İhtiyari arabuluculukta taraflar sürece başlama, sürdürme ve sona erdirme konusunda serbesttir. Dava şartı arabuluculukta da taraflar anlaşmaya zorlanamaz; zorunluluk başvuru şartına ilişkindir.

Hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır?

İşçi ve işveren alacak ve tazminatları ile işe iade talepleri, belirli ticari para uyuşmazlıkları, tüketici mahkemelerinde görülecek birçok uyuşmazlık, kira ilişkilerinden doğan bazı uyuşmazlıklar, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti, komşuluk hukuku ve tarımsal üretim sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar başlıca dava şartı arabuluculuk alanlarıdır. Her uyuşmazlıkta istisnalar ayrıca kontrol edilmelidir.

Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir mi?

Evet. Dava şartı arabuluculukta anlaşma sağlanamaması hâlinde son tutanak düzenlenir ve diğer dava şartları da mevcutsa mahkemeye başvurulabilir. İhtiyari arabuluculukta da taraflar anlaşamazsa genel hükümlere göre dava veya diğer hukuki yollara başvurabilir.

Arabuluculukta konuşulanlar mahkemede delil olarak kullanılabilir mi?

Arabuluculukta gizlilik ilkesi esastır. Kanunda belirtilen beyan ve belgeler yalnızca arabuluculuk faaliyeti nedeniyle ortaya çıkmışsa kural olarak sonradan delil olarak ileri sürülemez ve bunlar hakkında tanıklık yapılamaz. Ancak uyuşmazlıktan bağımsız olarak zaten mevcut olan bir belge sırf arabuluculukta sunulduğu için delil niteliğini kaybetmez.

Arabuluculuk anlaşma belgesi icra edilebilir mi?

Kanundaki şartlara göre anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alınabilir. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı bazı anlaşma belgeleri ayrıca şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılabilir. Taşınmazla ilgili anlaşmalarda özel kurallar bulunmaktadır.

Arabuluculuk ücreti kim tarafından ödenir?

Aksi kararlaştırılmadıkça arabuluculuk ücreti taraflarca eşit ödenir. Dava şartı arabuluculukta ilk aşamadaki ücretlendirme ve devlet tarafından karşılanan kısımlar ilgili özel düzenlemelere tabidir. İhtiyari arabuluculukta 2026 Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi alt sınır oluşturur.

Genel Hukuki Bilgilendirme

Bu içerik 23 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki genel mevzuat ve Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığının güncel açıklamaları dikkate alınarak bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Arabuluculuk kapsamı, dava şartı istisnaları, süreler ve ücret tarifeleri mevzuat değişikliklerinden etkilenebilir. Somut uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca hukuki değerlendirme yapılmalıdır. Bu içerik kişiye özel hukuki görüş veya avukatlık hizmeti yerine geçmez.