Hizmet Nedeniyle Güveni Kötüye Kullanma Suçu

Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu, bir kişiye meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi sebebiyle ya da başkasının mallarını yönetme yetkisi kapsamında teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunulması veya teslim olgusunun inkâr edilmesidir. Türk Ceza Kanunu’nun 155/2. maddesinde düzenlenen bu nitelikli hâl, malın başlangıçta hukuka uygun biçimde teslim edilmiş olması ve failin sonradan güven ilişkisini ihlal etmesiyle hırsızlık ve dolandırıcılıktan ayrılır.

Çalışanın tahsil ettiği şirket parasını kendi hesabına aktarması, satış temsilcisinin kendisine teslim edilen ürünü kişisel yararına satması veya başkasının malvarlığını yönetmekle yetkili kişinin bu varlığı yetkisi dışında devretmesi suçun gündeme gelebileceği örneklerdir. Bununla birlikte her işyeri zararı, eksik hesap, gecikmiş ödeme veya sözleşmeye aykırılık ceza sorumluluğu doğurmaz. Teslimin hukuki niteliği, failin yetkisi, teslim amacı ve kastı somut delillerle belirlenmelidir.

Hukuki Dayanak: TCK 155

TCK 155/1, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği devredilen mal üzerinde devir amacı dışında kendisinin ya da başkasının yararına tasarrufta bulunan veya zilyetliğin devrini inkâr eden kişiyi cezalandırır. Maddenin ikinci fıkrası ise fiilin meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da başkasının mallarını yönetme yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesini daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâl olarak düzenler.

Maddede hapis cezası ile adli para cezası “ve” bağlacıyla düzenlenmiştir; şartlar oluştuğunda iki yaptırım birlikte hükmedilir. Adli para cezasında önce gün sayısı, sonra failin ekonomik ve kişisel durumu dikkate alınarak bir gün karşılığı tutar belirlenir. 1 Haziran 2024 tarihinde yürürlüğe giren TCK 52 değişikliğiyle bir gün karşılığı tutar 100 TL ile 500 TL arasındadır. Suç tarihi daha eskiyse lehe kanun değerlendirmesi ayrıca yapılmalıdır.

Suçun Oluşması İçin Aranan Şartlar

1. Mal başkasına ait olmalıdır

Suçun konusu ekonomik değer taşıyan taşınır veya taşınmaz mal olabilir. Malın tamamının faile ait olması hâlinde güveni kötüye kullanmadan söz edilemez. Paylı veya elbirliği mülkiyetinde, failin payını aşan ve diğer hak sahiplerine ait değer bakımından olayın özellikleri ayrıca incelenir.

2. Zilyetlik hukuka uygun ve iradi olarak devredilmelidir

Mal, korunmak veya belirli bir şekilde kullanılmak üzere failin fiilî hâkimiyetine bırakılmış olmalıdır. Fail malı sahibinin rızası dışında almışsa hırsızlık; hileli davranışlarla teslimi sağlamışsa dolandırıcılık değerlendirmesi öne çıkabilir. Güveni kötüye kullanmada ilk teslim hukuka uygundur; hukuka aykırılık teslimden sonraki tasarruf veya inkârla ortaya çıkar.

3. Teslim özel güven ilişkisine dayanmalıdır

Nitelikli hâl için eşya meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi nedeniyle teslim edilmiş olmalı ya da faile başkasının malvarlığını yönetme yetkisi verilmelidir. İşçi–işveren ilişkisi bunun yaygın bir örneğidir; ancak hizmet ilişkisinin sürekli olması şart değildir. Önemli olan, ilişkinin malın teslimini ve failin mal üzerinde belirli ölçüde güvene dayalı hâkimiyet kurmasını açıklamasıdır.

Kasiyere tahsilat yapma, depo sorumlusuna stokları koruma, satış temsilcisine numune veya araç kullanma, muhasebe personeline ödeme yürütme ya da yöneticiye şirket varlıklarını idare etme yetkisi verilmesi bu bağlamda değerlendirilebilir. Mal yalnızca kısa süreli ve sıkı gözetim altında tutuluyorsa zilyetliğin gerçekten devredilip devredilmediği ayrıca tartışılır.

4. Teslim amacı dışında tasarruf veya inkâr bulunmalıdır

Fail malı satabilir, devredebilir, tüketebilir, kişisel borcuna mahsup edebilir, üçüncü kişiye verebilir veya yetkisi dışında kullanabilir. Alternatif hareket, malın kendisine teslim edildiğini inkâr etmektir. Davranışın failin veya başka bir kişinin yararına gerçekleştirilmesi gerekir; yararın mutlaka kalıcı ya da parayla ölçülebilir olması aranmaz.

5. Fail kasten hareket etmelidir

Fail teslim ilişkisini, malın başkasına ait olduğunu ve yetkisinin sınırlarını bilmeli; buna rağmen teslim amacına aykırı tasarrufu veya inkârı istemelidir. Dikkatsizlik sonucu malın kaybolması, hatalı muhasebe kaydı veya ispatlanmış bir teknik arıza tek başına bu suçu oluşturmaz. Buna karşılık “sonra yerine koyarım” düşüncesi, bilerek kişisel kullanım gerçekleştirilmişse kastı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Hizmet İlişkisi Nasıl Belirlenir?

Hizmet ilişkisi yalnızca yazılı iş sözleşmesinden ibaret değildir. Fiilî çalışma düzeni, görev tanımı, emir ve talimat ilişkisi, malın teslim şekli, failin bağımsız tasarruf alanı ve hesap verme yükümlülüğü birlikte değerlendirilir. İş sözleşmesi bulunmaması, fiilî hizmet ve teslim ilişkisi delillerle kanıtlanabiliyorsa nitelikli hâli otomatik olarak engellemez.

Tersine, bordroda çalışan olarak görünmek de her şirket malı bakımından TCK 155/2’yi doğurmaz. Suça konu malın failin görevi nedeniyle ve belirli amaçla kendisine bırakıldığı gösterilmelidir. Herkesin ortak erişimindeki malın kaybolması veya failin zilyetliğine hiç geçmemiş bir eşyanın alınması farklı bir suç tipi oluşturabilir.

Başkasının Mallarını Yönetme Yetkisinin Kötüye Kullanılması

TCK 155/2 yalnızca çalışanların eylemlerini kapsamaz. Şirket yöneticisi, vekil, malvarlığı yöneticisi, site yöneticisi veya başka bir hukuki ilişki gereğince başkasının mallarını yönetmekle yetkilendirilen kişi de bu yetki kapsamında kendisine bırakılan değerleri yarar sağlamak amacıyla yetkisi dışında kullanırsa nitelikli hâl gündeme gelebilir.

Yönetim yetkisinin kapsamı sözleşme, vekâletname, şirket kararları, imza sirküleri, banka talimatları ve yerleşik uygulama üzerinden belirlenir. Sonradan ticari açıdan hatalı olduğu anlaşılan her yönetim kararı suç değildir. Yetki aşımı, yarar sağlama amacı ve kastın şüpheye yer bırakmayacak şekilde ispatlanması gerekir.

Uygulamada Karşılaşılan Örnekler

Bu örnekler tek başına kesin suç nitelendirmesi değildir. Malın kime ait olduğu, kimin zilyetliğine geçtiği, teslim amacı, rıza, iç yetki düzeni ve failin kastı her olayda ayrı belirlenir.

Güveni Kötüye Kullanma ile Benzer Suçlar Arasındaki Fark

Şirket kartı veya internet bankacılığı yetkisinin kötüye kullanıldığı olaylarda TCK 155 yanında banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması, bilişim yoluyla hırsızlık ya da dolandırıcılık hükümleri de tartışılabilir. Kullanılan araç, hesabın kime ait olduğu, yetkinin kapsamı ve paranın nasıl edinildiği hukuki nitelendirmeyi değiştirir.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Soruşturma

TCK 155/1’deki temel şekil şikâyete tabidir ve mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet hakkını kullanmalıdır. Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanmayı düzenleyen TCK 155/2 ise şikâyete tabi değildir; savcılık yeterli suç şüphesi öğrendiğinde resen soruşturma yürütür. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi nitelikli hâl yönünden kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez.

Adalet Bakanlığının 2026 yılında güncel olarak yayımladığı listede TCK 155/1 uzlaştırma kapsamında, TCK 155/2 ise kapsam dışında gösterilmektedir. Bu nedenle hizmet ilişkisine dayalı nitelikli hâlde dosya uzlaştırma bürosuna gönderilmeden soruşturma ve kovuşturmaya devam edilir. Suç tarihi ve uygulanacak kanun değişikliği ihtimali her dosyada ayrıca kontrol edilmelidir.

Etkin Pişmanlık ve Zararın Giderilmesi

Güveni kötüye kullanma suçu TCK 168’deki etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabildiği malvarlığı suçlarındandır. Fail, kovuşturma başlamadan önce mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen giderirse cezada üçte ikisine kadar indirim yapılabilir. Kovuşturma başladıktan sonra fakat hüküm verilmeden önce tam giderim sağlanırsa ceza yarısına kadar indirilebilir.

Kısmi iade veya tazminde etkin pişmanlık indiriminin uygulanabilmesi mağdurun rızasına bağlıdır. İadenin gönüllü olması, hangi zararı karşıladığı ve ne zaman tamamlandığı ödeme belgesi, teslim tutanağı veya açık beyanla gösterilmelidir. Zararın giderilmesi suçu ortadan kaldırmaz; şartları varsa cezada indirim sağlar.

Zincirleme Suç ve Birden Fazla İşlem

Aynı suç işleme kararı kapsamında aynı mağdura karşı değişik zamanlarda birden fazla güveni kötüye kullanma fiili gerçekleştirilmişse TCK 43 uyarınca zincirleme suç gündeme gelebilir. Örneğin aynı tahsilat yetkisinin belirli bir plan çerçevesinde farklı tarihlerde tekrarlanarak kötüye kullanılması bu yönden incelenebilir.

Her muhasebe kaydının ayrı suç olduğu veya bütün işlemlerin otomatik olarak tek zincir oluşturduğu kabul edilmemelidir. Teslimler, tasarruf tarihleri, mağdur, suç işleme kararı ve hukuki kesintiler belirlenmelidir. Ayrıntılı koşullar için zincirleme suç ve TCK 43 uygulaması rehberi incelenebilir.

Dava Zamanaşımı

TCK 155/2’de üst sınırı yedi yıl olan hapis cezası öngörüldüğünden genel dava zamanaşımı kural olarak on beş yıldır. TCK 155/1 bakımından ise üst sınırı iki yıl olan hapis cezasına göre genel süre sekiz yıldır. Süre, suçun tamamlandığı günden itibaren hesaplanır; kesilme ve durma nedenleri sonucu değiştirebilir.

Zincirleme suçta zamanaşımı zincire dâhil son fiilden başlar. Çocuklar tarafından işlenen suçlarda yaşa bağlı süre hükümleri ve suç tarihindeki kanun ayrıca dikkate alınmalıdır. Şikâyet süresi ile dava zamanaşımı birbirinden farklıdır; TCK 155/2’de şikâyet aranmasa da zamanaşımı incelemesi yapılır.

Soruşturma ve Dava Süreci Nasıl İlerler?

1. Olay ve teslim ilişkisi belirlenir: Malın sahibi, teslim tarihi, teslim amacı ve failin görevi tespit edilir.
2. Suç duyurusu ve belgeler sunulur: Şirketi temsile yetkili kişi veya vekil, somut fiilleri ve mevcut kayıtları savcılığa bildirir.
3. Deliller korunur: Banka, kamera, erişim ve stok kayıtlarının silinmesini önleyecek işlemler zamanında yapılır.
4. Şüphelinin savunması alınır: Yetkinin kapsamı, rıza, harcamanın amacı ve iade iddiası araştırılır.
5. Teknik ve mali inceleme yapılır: Gerekiyorsa bilirkişi aracılığıyla hesap, stok ve dijital kayıtlar karşılaştırılır.
6. Hukuki nitelendirme belirlenir: TCK 155/1-2 ayrımı ve benzer suçlarla ilişki değerlendirilir.
7. İddianame veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir: Yeterli şüphe bulunup bulunmadığı savcılıkça değerlendirilir.
8. Kovuşturma yürütülür: Mahkeme teslimi, özel güven ilişkisini, tipik hareketi, kastı ve zararı tartışarak hüküm kurar.

Şirket içi inceleme ile ceza soruşturması aynı şey değildir. İç denetimde çalışanların kişisel verileri, özel iletişimleri ve cihazları hukuka aykırı biçimde incelenmemeli; delilin elde edilme yöntemi ceza muhakemesi ve veri koruma kurallarına uygun olmalıdır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunda görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir. Bağlantılı başka bir suçun daha ağır mahkemenin görev alanına girmesi veya özel bir görev kuralı bulunması hâlinde dosyanın bütünü ayrıca değerlendirilir.

Yetki genel olarak suçun işlendiği yer mahkemesine aittir. Teslim amacı dışında tasarrufun nerede yapıldığı veya teslimin nerede inkâr edildiği belirlenir. Banka transferleri, uzaktan erişim ve birden fazla şehirde gerçekleşen işlemlerde icra hareketi ile sonucun meydana geldiği yerler CMK hükümlerine göre incelenir.

Hangi Deliller Kullanılabilir?

• İş, hizmet, vekâlet ve yönetim sözleşmeleri,
• Görev tanımı, yetki matrisi, imza sirküleri ve şirket kararları,
• Zimmet, devir-teslim, araç ve ekipman tutanakları,
• Tahsilat makbuzları, faturalar, irsaliyeler ve kasa kayıtları,
• Banka hesap hareketleri, POS ve ödeme kayıtları,
• Stok, depo, ERP ve muhasebe sistemi kayıtları,
• E-posta, mesaj ve görev talimatları,
• Kamera görüntüleri, kartlı geçiş ve araç takip kayıtları,
• İç denetim ve bağımsız denetim raporları,
• Müşteri, çalışan ve diğer tanık anlatımları,
• İade, mahsup veya zarar giderimini gösteren belgeler,
• Bilirkişi raporları ve hukuka uygun elde edilmiş diğer dijital kayıtlar.

Delillerin bütünlüğü korunmalı; elektronik kaydın kaynağı, tarihi ve kullanıcı bilgisi belirlenebilmelidir. Ekran görüntüsü tek başına bağlamı göstermeyebilir. Elektronik verilerin değerlendirilmesine ilişkin temel ilkeler için ceza muhakemesinde delillerin değerlendirilmesi içeriğinden bilgi alınabilir.

Şirketler Açısından Uygulamada Dikkat Edilecekler

• Mal, para ve erişim yetkilerini yazılı görev tanımlarına bağlamak,
• Devir-teslim ve zimmet kayıtlarını düzenli tutmak,
• Tahsilat ve ödeme işlemlerinde çift kontrol uygulamak,
• Banka ve sistem erişimlerini görevle sınırlamak,
• İşten ayrılan personelin yetkilerini gecikmeden kapatmak,
• Stok, kasa ve müşteri hesaplarını periyodik karşılaştırmak,
• Şüpheli işlem ortaya çıktığında kayıtların silinmesini önlemek,
• Ceza şikâyetini işçilik alacağını baskı aracı olarak kullanmamak,
• İç soruşturmada savunma, kişisel veri ve haberleşme gizliliğine dikkat etmek,
• Ceza, tazminat, iş hukuku ve sigorta boyutlarını birbirinden ayırarak değerlendirmek.

Ceza mahkemesindeki süreç, şirketin malın iadesi veya zararının tazmini için kullanabileceği hukuk ve icra yollarının yerine geçmez. Ancak aynı olaya ilişkin paralel süreçlerde çelişkili beyanlardan kaçınılmalı; talep, delil ve zamanaşımı planı birlikte hazırlanmalıdır.

Sanık Açısından Savunmada İncelenecek Konular

Savunmada malın gerçekten teslim edilip edilmediği, teslimin hizmet ilişkisiyle bağlantısı, yetkinin sınırları, işverenin açık veya örtülü rızası, işlemin şirket yararına yapılıp yapılmadığı, hesapların doğruluğu ve failin kastı incelenir. İade belgesi, harcama onayı, e-posta talimatı, masraf kaydı veya şirketin yerleşik uygulaması suçlamanın değerlendirilmesini değiştirebilir.

“Bu bir hukuk uyuşmazlığıdır” savunması tek başına yeterli olmadığı gibi, işverenin zarar iddiası da tek başına mahkûmiyet için yeterli değildir. Ceza mahkûmiyeti için suçun bütün unsurları ve failin kastı her türlü makul şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delillerle ispatlanmalıdır.

Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbiri

TCK 169 uyarınca güveni kötüye kullanma suçunun işlenmesi suretiyle bir tüzel kişi yararına haksız menfaat sağlanmışsa tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri gündeme gelebilir. Ceza sorumluluğu gerçek kişiye aittir; tüzel kişi hakkında uygulanabilecek tedbirler failin kişisel cezasından farklıdır ve kanuni şartların somut olayda gerçekleşmesini gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu nedir?

Meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi ya da başkasının mallarını yönetme yetkisi nedeniyle teslim edilen mal üzerinde teslim amacı dışında yarar sağlayan tasarrufta bulunulması veya teslimin inkâr edilmesidir.

TCK 155/2 suçunun cezası nedir?

Bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasıdır. Hapis ile adli para cezası birlikte düzenlenmiştir.

Her çalışanın şirket malını izinsiz kullanması bu suçu oluşturur mu?

Hayır. Malın görev nedeniyle faile teslim edilmesi, kullanım sınırlarının belirli olması, teslim amacına aykırı yarar sağlayan tasarruf veya inkâr ve kast bulunmalıdır. Disiplin ihlali veya ihmal tek başına yeterli değildir.

Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma şikâyete tabi midir?

Hayır. TCK 155/2’deki nitelikli hâl resen soruşturulur. Şikâyetten vazgeçme soruşturma veya kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez.

TCK 155/2 uzlaştırma kapsamında mıdır?

Hayır. Adalet Bakanlığının güncel suç listesinde TCK 155/1 uzlaştırma kapsamında, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanmayı düzenleyen TCK 155/2 ise kapsam dışında gösterilmektedir.

Zararın ödenmesi davayı sona erdirir mi?

Hayır. TCK 155/2 resen takip edildiğinden zarar giderimi davayı kendiliğinden sona erdirmez. Ancak şartları varsa TCK 168 uyarınca etkin pişmanlık indirimi uygulanabilir.

Etkin pişmanlık indirimi ne kadardır?

Kovuşturma başlamadan önce tam iade veya tazmin hâlinde ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce tam giderimde yarısına kadar indirilebilir. Kısmi giderimde mağdurun rızası gerekir.

Borcun ödenmemesi güveni kötüye kullanma suçu mudur?

Tek başına değildir. Salt borç, hesap veya sözleşme uyuşmazlığı yerine belirli amaçla teslim edilmiş mal üzerinde kastla teslim amacına aykırı tasarruf veya teslimin inkârı kanıtlanmalıdır.

Güveni kötüye kullanma ile hırsızlık arasındaki fark nedir?

Hırsızlıkta mal sahibinin rızası olmadan alınır. Güveni kötüye kullanmada mal başlangıçta hukuka uygun ve iradi olarak faile teslim edilir; suç teslimden sonraki kötüye kullanma veya inkârla oluşur.

TCK 155/2’de dava zamanaşımı ne kadardır?

Genel dava zamanaşımı kural olarak on beş yıldır. Kesilme, durma, zincirleme suç, failin yaşı ve suç tarihi süre hesabını değiştirebilir.

Görevli mahkeme hangisidir?

Görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir. Yetki genellikle suçun işlendiği yere göre belirlenir; bağlantılı suçlar ve özel görev kuralları ayrıca incelenir.

Hangi belgeler en önemli delillerdir?

Devir-teslim ve zimmet tutanakları, görev ve yetki belgeleri, banka ve tahsilat kayıtları, stok ve muhasebe verileri, yazışmalar, kamera ve erişim kayıtları ile bilirkişi raporları önem taşıyabilir.

Kaynakça

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu; özellikle madde 52, 66, 73, 155, 168 ve 169.
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu; görev, yetki, soruşturma ve delil hükümleri.
• 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri Kanunu.
• Adalet Bakanlığı Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı, Uzlaştırma Kapsamına Giren Suç Listesi.
• Yargıtay ceza dairelerinin TCK 155/2’de teslim, hizmet ilişkisi, kast ve suç ayrımına ilişkin kararları.
• Mevzuat, mevcut içerikler ve canlı sitemap kontrol tarihi: 6 Eylül 2026.