Uzlaştırma Nedir? Ceza Davasında Uzlaşma Süreci (CMK 253)

Uzlaştırma, ceza muhakemesinde belirli suçlar bakımından şüpheli veya sanık ile mağdur ya da suçtan zarar görenin, Cumhuriyet savcısı tarafından görevlendirilen tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla uyuşmazlığı çözmeye çalıştığı yasal bir süreçtir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253, 254 ve 255. maddelerinde düzenlenen kurum; yalnızca tarafların anlaşmasına dayanan özel bir görüşme değildir. Hangi suçlarda uygulanacağı, teklifin nasıl yapılacağı, süreler, müzakerelerin gizliliği ve uzlaşmanın ceza dosyasına etkisi kanunla belirlenmiştir.

Ceza dosyasında uzlaştırma gündeme geldiğinde öncelikle isnat edilen suçun gerçekten uzlaştırma kapsamında olup olmadığı kontrol edilmelidir. Ardından teklifin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı, tarafların iradesi, kabul edilen edimin içeriği ve edimin ne zaman yerine getirileceği değerlendirilir. Özellikle 2024 yılında yapılan değişiklikle uzlaşma teklifine cevap süresinin üç günden yedi güne çıkarılması ve uzlaşma sonrası tazminat taleplerine ilişkin yeni istisna, eski içeriklerdeki bilgilerin güncelliğini yitirmesine neden olmuştur.

Uzlaşma ile Uzlaştırma Arasındaki Fark Nedir?

Uygulamada iki kavram çoğu zaman aynı anlamda kullanılmaktadır. Ancak hukuki olarak aralarında ayrım vardır:

Dolayısıyla dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmiş olması tarafların mutlaka uzlaşacağı anlamına gelmez. Uzlaşma ancak tarafların özgür iradeleriyle kabul etmeleri ve üzerinde anlaştıkları şartların kanuna uygun olması hâlinde gerçekleşir.

Uzlaştırmanın Hukuki Dayanağı Nedir?

Ceza muhakemesinde uzlaştırmanın temel hukuki dayanağı 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253 ila 255. maddeleridir. Ayrıntılı uygulama esasları Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği ile düzenlenir. Adalet Bakanlığı Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı ayrıca güncel suç listeleri, uzlaştırma kılavuzları, teklif ve rapor örnekleri yayımlar.

• CMK 253: Uzlaştırma kapsamı, teklif, müzakere, süre, rapor ve soruşturma evresindeki sonuçlar.
• CMK 254: Kamu davası açıldıktan sonra mahkeme aşamasında uzlaştırma ve sonuçları.
• CMK 255: Birden fazla fail bulunması hâlinde uzlaşmanın kişisel etkisi.

Hangi Suçlar Uzlaştırmaya Tabidir?

CMK 253’e göre uzlaştırma kapsamı tek bir suç listesinden ibaret değildir. Temel olarak üç grup bulunmaktadır:

1. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar; kanundaki istisnalar saklıdır.
2. Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın CMK 253/1-b’de açıkça sayılan Türk Ceza Kanunu suçları.
3. Suça sürüklenen çocuklar bakımından, mağdur veya suçtan zarar görenin gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi olması şartıyla kanunda belirtilen daha geniş kapsam.

CMK 253/1-b’de Açıkça Sayılan Başlıca TCK Suçları

Adalet Bakanlığı, yetişkinler ve adli süreçteki çocuklar bakımından uzlaştırma kapsamında kalan suçları ayrıca güncel bir tablo hâlinde yayımlamaktadır. Bir dosyada yalnızca suçun günlük hayattaki adı üzerinden karar verilmemeli; iddianamede veya soruşturma evrakında uygulanan madde ve fıkra kontrol edilmelidir.

Örneğin tehdit suçunun hangi biçiminin uzlaştırmaya tabi olduğu, isnadın TCK 106’nın hangi fıkrasına dayandığına göre değişebilir. Tehdit suçunun unsurları hakkında Tehdit Suçu ve Cezası içeriği ayrıca incelenebilir.

Hangi Suçlarda Uzlaştırma Uygulanmaz?

CMK 253/3, bazı suçları şikâyete bağlı olsalar dahi uzlaştırma dışında bırakmıştır. Buna göre cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda ve kanunda belirtilen TCK 125/2 kapsamındaki hakaret fiilinde uzlaştırma yoluna gidilemez.

Ayrıca uzlaştırmaya tabi bir suçun, uzlaştırma kapsamında olmayan başka bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmiş olması hâlinde de uzlaştırma hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle dosyadaki tüm suçlamaların birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Suça Sürüklenen Çocuklarda Uzlaştırma Kapsamı

CMK 253/1-c uyarınca mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından uzlaştırmanın kapsamı yetişkinlere göre daha geniştir. Kanunda ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar yönünden de uzlaştırma imkânı öngörülmüştür.

Şüpheli, sanık, mağdur veya suçtan zarar gören reşit değilse uzlaşma teklifinin kanuni temsilciye yapılması gerekir. Çocuğun yaşı, dosyadaki sıfatı ve uygulanacak suç maddesi birlikte incelenmelidir.

Ceza Davasında Uzlaştırma Süreci Nasıl İşler?

1. Suç vasfı belirlenir: Cumhuriyet savcılığı, dosyadaki fiilin ve uygulanabilecek suç maddesinin uzlaştırmaya tabi olup olmadığını değerlendirir.
2. Yeterli şüphe varsa dosya büroya gönderilir: Soruşturma konusu suç uzlaştırmaya tabi ve kamu davası açılması için yeterli şüphe mevcutsa dosya Cumhuriyet başsavcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosuna gönderilir.
3. Uzlaştırmacı görevlendirilir: Hukuk fakültesi mezunlarının yer aldığı Bakanlık listesinden uzlaştırmacı atanır.
4. Taraflara teklif yapılır: Uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşmanın mahiyetini ve kabul-ret sonuçlarını açıklayarak teklif sunar.
5. 7 günlük cevap süresi işler: Teklif alan kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklif reddedilmiş sayılır.
6. Müzakereler yürütülür: Taraflar kabul ederse uzlaştırmacı görüşmeleri yönetir. Görüşmeler birlikte veya ayrı ayrı yapılabilir.
7. Edim belirlenir: Taraflar para ödeme, zarar giderme, özür veya başka hukuka uygun bir edim üzerinde anlaşabilir; edimsiz uzlaşma da mümkündür.
8. Rapor düzenlenir: Uzlaştırmacı sonucu raporlar ve dosyayı büroya teslim eder.
9. Savcılık veya mahkeme sonuç kararı verir: Dosyanın soruşturma ya da kovuşturma aşamasında bulunmasına göre KYOK, kamu davasının açılmasının ertelenmesi, düşme veya durma gibi kararlar gündeme gelir.

Soruşturmanın iddianame aşamasına nasıl geçtiği hakkında İddianame Ne Zaman Hazırlanır? başlıklı rehberden ayrıca bilgi alınabilir.

Uzlaştırma Teklifine Cevap Süresi Kaç Gündür?

7 Kasım 2024 tarihli 7531 sayılı Kanun ile CMK 253/4’teki süre değiştirilmiş ve üç günden yedi güne çıkarılmıştır. Bu nedenle halen “3 gün içinde cevap verilmelidir” şeklindeki eski açıklamalar güncel değildir.

Teklif kendisine yapılan kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır. Kabul veya ret kararı verilmeden önce teklifin sonuçlarının, varsa talep edilen edimin ve dosyanın hukuki durumunun değerlendirilmesi önemlidir.

Uzlaştırma Süresi Kaç Gündür?

CMK 253/12’ye göre uzlaştırmacı, dosya içindeki gerekli belgelerin örnekleri kendisine verildikten sonra en geç 30 gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi her defasında 20 günü geçmemek üzere en fazla iki kez daha uzatabilir.

Bu süreler uzlaştırmacının işlemleri sonuçlandırmasına ilişkindir. Soruşturmanın toplam süresi, delil toplama işlemleri ve savcılık değerlendirmesi nedeniyle daha uzun olabilir.

Uzlaştırma Görüşmeleri Gizli midir?

Evet. CMK 253/13 ve 253/20 uyarınca uzlaştırma müzakereleri gizli yürütülür. Müzakereler sırasında yapılan açıklamalar herhangi bir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz.

Bu güvence, tarafların çözüm seçeneklerini serbestçe değerlendirebilmesini amaçlar. Bununla birlikte uzlaştırma teklifinin yapılması veya kabul edilmesi, soruşturmadaki delillerin toplanmasına ve gerekli koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir. Ceza dosyasındaki mevcut deliller uzlaştırmadan bağımsız olarak korunmalı ve değerlendirilmelidir.

Uzlaştırma Teklifini Kabul Etmek Suçu Kabul Etmek midir?

Uzlaştırma teklifini kabul etmek tek başına suçun işlendiğinin kabulü veya mahkûmiyet anlamına gelmez. Kanun, uzlaştırma müzakerelerinde yapılan açıklamaların delil olarak kullanılmasını yasaklamıştır. Bu nedenle uzlaştırma, suçun hukuki unsurlarının mahkemece kesin olarak sabit görüldüğü bir aşama değildir.

Bununla birlikte şüpheli açısından uzlaşma şartlarının özellikle ödeme, tazmin veya süreklilik arz eden bir yükümlülük içerdiği dosyalarda sonuçların önceden değerlendirilmesi önemlidir.

Uzlaştırmada Hangi Edimler Kararlaştırılabilir?

Adalet Bakanlığı açıklamalarına göre taraflar hukuka ve ahlaka uygun olmak şartıyla farklı edimler üzerinde anlaşabilir. Bunlara örnek olarak:

• Fiilden kaynaklanan maddi veya manevi zararın tamamen ya da kısmen giderilmesi,
• Eski hâle getirme,
• Mağdurun haklarına halef olan üçüncü kişinin zararının giderilmesi,
• Bir kamu kurumuna, kamu yararına çalışan kuruluşa veya ihtiyaç sahibine bağış,
• Belirli bir hizmetin geçici süreyle yerine getirilmesi,
• Topluma faydalı bir programa katılım,
• Özür dilenmesi

gösterilebilir. Taraflar edimsiz olarak da uzlaşabilir. Bu nedenle uzlaştırma her zaman para ödenmesi anlamına gelmez.

Soruşturma Aşamasında Uzlaşmanın Sonuçları Nelerdir?

CMK 253/19’a göre uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini derhal ve tamamen yerine getirmesi hâlinde hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verilir.

Edimin yerine getirilmesi ileri tarihe bırakılmışsa, takside bağlanmışsa veya süreklilik gösteriyorsa şüpheli hakkında, CMK 171’deki genel koşullar aranmaksızın kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse kamu davası açılabilir.

KYOK kararının niteliği ve itiraz sistemi hakkında Takipsizlik Kararı Nedir? KYOK İtiraz Süresi rehberi incelenebilir.

Dava Açıldıktan Sonra Uzlaşmanın Sonuçları Nelerdir?

Kamu davası açıldıktan sonra kovuşturma konusu suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa mahkeme, uzlaştırma işlemlerinin yapılması için dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir.

• Sanık edimini derhal yerine getirirse mahkeme davanın düşmesine karar verir.
• Edim ileri tarihli, taksitli veya sürekli ise mahkeme durma kararı verir.
• Durma süresince zamanaşımı işlemez.
• Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse mahkeme yargılamaya kaldığı yerden devam eder.

Uzlaşma Tazminat Davasını Etkiler mi?

7531 sayılı Kanun ile CMK 253/19’da yapılan güncel düzenlemeye göre uzlaşma sağlanması hâlinde, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava bakımından feragat sonucu doğar.

Bu nedenle özellikle bedensel zarar, uzun dönemli tedavi, kalıcı iş göremezlik veya ileride ortaya çıkabilecek zarar ihtimali bulunan dosyalarda uzlaşma metninin hukuki sonuçları dikkatle değerlendirilmelidir.

Uzlaştırma Başarısız Olursa Ne Olur?

Taraflardan biri teklifi reddeder, yedi günlük sürede cevap vermez veya müzakerelerde anlaşma sağlanamazsa uzlaştırma sonuçsuz kalır. CMK 253/18’e göre sonuçsuz kalan uzlaştırma prosedürü yeniden işletilmez.

Ancak kanun önemli bir istisna tanımaktadır: Uzlaşma teklifi reddedilmiş olsa bile şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören, uzlaştıklarını gösteren bir belge ile en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurabilir.

Birden Fazla Mağdur veya Fail Varsa Uzlaşma Nasıl Uygulanır?

Bir suç birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine neden olmuşsa uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için mağdur veya suçtan zarar görenlerin tamamının uzlaşmayı kabul etmesi gerekir.

Birden fazla fail bulunan dosyalarda ise CMK 255 uyarınca uzlaşmanın etkisi kişiseldir. İştirak ilişkisi bulunsun veya bulunmasın yalnızca uzlaşan şüpheli veya sanık uzlaşmanın hukuki sonuçlarından yararlanır.

Zincirleme Suçta Uzlaştırma Nasıl Değerlendirilir?

Zincirleme suç bağımsız bir suç tipi değildir. Bu nedenle uzlaştırma bakımından temel suçun niteliği ve mağdur yapısı incelenir. Birden fazla fiil, mağdur veya bağlantılı suç varsa her eylemin uzlaştırma kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir. Zincirleme suçun şartları hakkında Zincirleme Suç Nedir? TCK 43 Şartları içeriği incelenebilir.

Uzlaştırma Zamanaşımını Durdurur mu?

CMK 253/21’e göre şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenlerden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı veya en geç uzlaştırmacının raporu düzenleyerek büroya verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma şartı olan dava süresi işlemez.

Ayrıca uzlaşma sonucu edimin ileri tarihe bırakılması veya taksite bağlanması nedeniyle kamu davasının açılmasının ertelenmesi ya da kovuşturmada durma kararı verilmesi hâlinde de ilgili süre boyunca zamanaşımı işlemez.

Uzlaştırma Masraflarını Kim Öder?

Uzlaştırmacı ücreti Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen tarifeye göre ödenir ve uzlaştırma giderleri yargılama giderlerinden sayılır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi hâlinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır.

Taraflardan herhangi birinin, kendisini uzlaştırmacı olarak tanıtan kişinin kişisel hesabına doğrulama yapılmadan ücret göndermesi doğru değildir. Uzlaştırmacının görevlendirilmesi ve dosyanın bağlı olduğu uzlaştırma bürosu UYAP ve adliye kanalları üzerinden doğrulanabilir.

Uzlaşma Adli Sicile İşler mi?

Uzlaşma sonucunda soruşturma aşamasında verilen KYOK veya kovuşturma aşamasında verilen düşme kararı bir mahkûmiyet hükmü değildir. Adalet Bakanlığının uzlaştırmaya ilişkin bilgilendirmelerinde bu kararların adli sicile mahkûmiyet kaydı olarak işlenmediği belirtilmektedir.

Ancak dosyada uzlaştırma dışındaki başka suçlar, daha önceki hükümler veya farklı adli kararlar bulunuyorsa adli sicil değerlendirmesi bunlardan bağımsız yapılmalıdır.

Uzlaştırma Dosyasında Hangi Belgeler ve Deliller Önemlidir?

Uzlaştırma süreci delil toplamanın yerine geçmez. Özellikle ceza dosyasının hukuki değerlendirmesi bakımından aşağıdaki belgeler önem taşıyabilir:

• Şikâyet ve ifade tutanakları,
• Kamera, ses veya mesaj kayıtları,
• Adli raporlar ve sağlık belgeleri,
• Zararın miktarını gösteren fatura ve ödeme belgeleri,
• Banka hareketleri,
• Hasar tespit ve ekspertiz raporları,
• Tanık beyanları,
• Uzlaşma teklif formu ve uzlaştırma raporu,
• Edimin yerine getirildiğini gösteren makbuz, dekont veya teslim belgeleri.

Şüpheli açısından suçun unsurlarına veya delil yetersizliğine ilişkin savunma bulunması, uzlaştırma teklifinin geldiği için ortadan kalkmaz. Mağdur açısından da zarar kalemleri ve uzlaşma sonrasında ortaya çıkabilecek zarar ihtimali değerlendirilmelidir.

Uzlaştırmada Avukat Bulundurmak Zorunlu mudur?

Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Her uzlaştırma dosyasında özel avukatla temsil zorunluluğu bulunmamakla birlikte; isnadın hukuki niteliği, uzlaşma ediminin miktarı, devam eden tazminat riski veya bağlantılı başka suçların varlığı nedeniyle hukuki destek gerekli olabilir.

Uzlaştırma Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Teklifin hangi suç ve madde nedeniyle yapıldığını kontrol edin.
• Yedi günlük cevap süresini teklifin size yapıldığı tarihe göre takip edin.
• Uzlaştırmaya tabi olmayan bağlantılı suç bulunup bulunmadığını inceleyin.
• Ödeme veya başka bir edim kabul edilecekse miktar, tarih ve ifa şeklinin açık yazılmasını sağlayın.
• Taksitli veya ileri tarihli edimin ceza dosyasını hemen sona erdirmediğini dikkate alın.
• Bedensel veya ileride ortaya çıkabilecek zararlar varsa tazminat sonucunu değerlendirmeden belge imzalamayın.
• Müzakerelerin gizli olduğunu, ancak mevcut ceza delillerinin ayrıca toplanmaya devam edebileceğini unutmayın.
• Uzlaştırmacının kimliğini ve dosya görevlendirmesini resmi kanallardan doğrulayın.

Uzlaştırma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Uzlaştırma teklifine kaç gün içinde cevap verilmelidir?

CMK 253/4 uyarınca uzlaşma teklifi kendisine ulaştırılan kişi, tekliften itibaren yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır.

Uzlaştırma teklifini kabul etmek suçu kabul etmek anlamına gelir mi?

Hayır. Kanun uzlaştırma teklifinin kabulüne suç ikrarı sonucu bağlamaz. Ayrıca CMK 253/20 uyarınca uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar soruşturma, kovuşturma veya başka bir davada delil olarak kullanılamaz.

Uzlaştırma süreci ne kadar sürer?

Uzlaştırmacı dosya belgelerinin kendisine verilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir.

Uzlaşma sağlanırsa ceza davası açılır mı?

Soruşturma evresinde edim derhal yerine getirilmişse şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edim ileri tarihli, taksitli veya sürekli ise kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir; edim yerine getirilmezse kamu davası açılabilir.

Dava açıldıktan sonra uzlaşma mümkün müdür?

Evet. Kovuşturma sırasında suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir. Edim derhal yerine getirilirse dava düşer; ileri tarihli veya taksitli edimde dava hakkında durma kararı verilir.

Uzlaştırmada para ödemek zorunlu mudur?

Hayır. Taraflar zararın giderilmesi, eski hâle getirme, bağış, belirli bir hizmetin yerine getirilmesi, bir programa katılım veya özür gibi hukuka uygun edimler üzerinde anlaşabilir; edimsiz uzlaşma da mümkündür.

Uzlaşma sağlanırsa tazminat davası açılabilir mi?

Kural olarak uzlaşma sağlandığında soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz ve açılmış dava bakımından feragat sonucu doğar. Ancak uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar kanunda istisna tutulmuştur.

Uzlaştırma başarısız olursa tekrar uzlaştırma yapılır mı?

CMK 253/18’e göre uzlaştırmanın sonuçsuz kalması hâlinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilmez. Bununla birlikte teklif reddedilmiş olsa bile taraflar en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar uzlaştıklarını gösteren belgeyi Cumhuriyet savcısına sunabilir.

Uzlaşma adli sicile işler mi?

Uzlaşma sonucunda verilen kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı bir mahkûmiyet hükmü değildir. Adalet Bakanlığı açıklamalarına göre bu sonuçlar adli sicile mahkûmiyet kaydı olarak işlenmez.

Güncel Resmî Kaynaklar

• T.C. Adalet Bakanlığı – 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, özellikle CMK 253-255.
• T.C. Adalet Bakanlığı – Uzlaştırma Kapsamına Giren Güncel Suç Listesi (1 Eylül 2026 tarihli dosya).
• T.C. Adalet Bakanlığı Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı – Sıkça Sorulan Sorular.
• 7531 sayılı Kanun, özellikle CMK 253 ve 254’te 7 Kasım 2024 tarihinde yapılan değişiklikler.
• Anayasa Mahkemesi, E.2023/43, K.2023/141, 26.07.2023; uzlaşma sonrası tazminat hakkına ilişkin iptal kararı ve sonrasındaki kanuni düzenleme.
• Mevzuat ve canlı site kontrol tarihi: 7 Eylül 2026.