Asliye Ceza Mahkemesinin Görevine Giren Suçlar

Asliye ceza mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin veya özel görevli bir ceza mahkemesinin görev alanına girmeyen ceza davalarının önemli bölümüne bakan genel görevli ilk derece mahkemesidir. Hangi mahkemenin görevli olduğu yalnızca suçun günlük hayattaki ağırlığına göre değil; kanundaki suç tipi, öngörülen cezanın üst sınırı ve varsa özel görev düzenlemesi dikkate alınarak belirlenir.

Asliye Ceza Mahkemesi Nedir?

Asliye ceza mahkemesi, adli yargı teşkilatı içinde ceza davalarına bakan ilk derece mahkemelerinden biridir. 5235 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca tek hâkimle çalışır. İş yoğunluğuna göre aynı yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi kurulabilir ve mahkemeler numaralandırılabilir.

Asliye ceza mahkemesi, soruşturma makamı değildir. Bir suç şüphesi hakkında delil toplama ve iddianame düzenleme görevi kural olarak Cumhuriyet savcısına aittir. Cumhuriyet savcısının hazırladığı iddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle kovuşturma evresi başlar. Bu süreç hakkında iddianamenin hazırlanması ve kabulü başlıklı rehberden bilgi alınabilir.

Asliye Ceza Mahkemesinin Görevi Nasıl Belirlenir?

5235 sayılı Kanun’un 11. maddesi asliye ceza mahkemesinin görevini genel ve tamamlayıcı bir kuralla düzenler. Buna göre kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, sulh ceza hâkimliği ile ağır ceza mahkemesinin görevleri dışında kalan dava ve işler asliye ceza mahkemesinde görülür.

Görev belirlenirken başlıca üç ölçüt birlikte değerlendirilir:

1. Suçun kanunda özel olarak sayılıp sayılmadığı: Yağma, irtikâp, kamu görevlisinin resmî belgede sahteciliği ve hileli iflas gibi bazı suçlar doğrudan ağır ceza mahkemesinin görev alanında sayılmıştır.
2. Kanuni cezanın türü ve üst sınırı: Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar kural olarak ağır ceza mahkemesinde görülür.
3. Özel görev hükmü: Çocuk mahkemeleri, fikrî ve sınai haklar ceza mahkemeleri ve diğer özel görevli mahkemelere ilişkin düzenlemeler genel kuraldan önce uygulanır.

Asliye Ceza Mahkemesinin Baktığı Başlıca Suçlar

Aşağıdaki liste uygulamada asliye ceza mahkemesinde sıklıkla görülen suçlara örnek niteliğindedir. Suçun nitelikli hâli, birlikte işlenen başka suçlar ve özel kanun hükümleri nedeniyle görev değişebilir.

Örneğin görevi kötüye kullanma suçu ile görevi yaptırmamak için direnme suçu hakkındaki davalar, özel bir görev nedeni bulunmadıkça asliye ceza mahkemesinde görülür.

Nitelikli Dolandırıcılık Davalarında 2025 Değişikliği

Bununla birlikte kanunun yürürlüğe girdiği tarihte ağır ceza mahkemesinde görülmekte olan veya istinaf ya da temyiz incelemesinde bulunan nitelikli dolandırıcılık dosyaları için özel bir geçiş hükmü kabul edilmiştir. Bu dosyalarda yalnızca görev değişikliği gerekçesiyle görevsizlik veya bozma kararı verilemez; dosyalar önceki görev kurallarına göre kesin hükümle sonuçlandırılır.

Asliye Ceza ile Ağır Ceza Mahkemesi Arasındaki Fark

Bir suçun adında “nitelikli” veya “ağır” kelimesinin bulunması, davanın otomatik olarak ağır ceza mahkemesinde görüleceği anlamına gelmez. Aynı şekilde fiilin toplumda ağır görülmesi de tek başına görev ölçütü değildir. Kanuni düzenleme esas alınmalıdır.

Taksirle Öldürme Davasında Hangi Mahkeme Görevlidir?

Taksirle bir kişinin ölümüne neden olma suçunun temel hâli bakımından asliye ceza mahkemesi görevlidir. Fiil birden fazla kişinin ölümüne veya bir kişinin ölümüyle birlikte başka kişilerin yaralanmasına neden olmuşsa kanuni cezanın üst sınırı değiştiğinden ağır ceza mahkemesi görevli olabilir.

Bu örnek, yalnızca suç adının görevli mahkemeyi belirlemek için yeterli olmadığını gösterir. İddianamede isnat edilen fıkra, olayın sonuçları ve uygulanması istenen kanun maddesi birlikte incelenmelidir.

Görev ile Yetki Arasındaki Fark Nedir?

Görev, davaya asliye ceza, ağır ceza veya özel görevli mahkemelerden hangisinin bakacağını ifade eder. Yetki ise davanın hangi yerdeki mahkemede görüleceğini belirler.

CMK’nin 12. maddesine göre ceza davasında temel yetki kuralı, suçun işlendiği yer mahkemesidir. Teşebbüs, kesintisiz veya zincirleme suç, yayın yoluyla işlenen suçlar, yurt dışında işlenen fiiller ve bağlantılı dosyalar bakımından özel yetki kuralları uygulanabilir.

Yanlış Mahkemede Dava Açılırsa Ne Olur?

Ceza mahkemeleri görevli olup olmadıklarını kovuşturmanın her aşamasında kendiliğinden değerlendirebilir. İddianamenin kabulünden sonra işin mahkemenin görevini aştığı veya görev alanı dışında kaldığı anlaşılırsa dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesine karar verilebilir.

Görevsiz mahkemenin yaptığı işlemler, yenilenmesi mümkün olmayan işlemler dışında hükümsüz olabilir. Bu nedenle özellikle kasten yaralama ile öldürmeye teşebbüs, güveni kötüye kullanma ile özel kanunlardaki suçlar veya temel ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç biçimleri arasındaki hukuki nitelendirme önemlidir.

Asliye Ceza Mahkemesinde Yargılama Süreci

1. Soruşturma: Cumhuriyet savcısı ihbar, şikâyet veya başka bir yolla öğrenilen suç şüphesi hakkında delilleri toplar.
2. İddianame: Yeterli şüphe bulunması hâlinde görevli ve yetkili mahkemeye iddianame sunulur.
3. İddianamenin kabulü: İddianamenin kabul edilmesiyle kamu davası ve kovuşturma evresi başlar.
4. Duruşma hazırlığı: Tensip işlemleri yapılır; sanık, mağdur, katılan ve tanıklar çağrılabilir, gerekli belgeler istenir.
5. Delillerin değerlendirilmesi: Sanığın savunması alınır, tanıklar dinlenir ve bilirkişi raporları ile diğer deliller tartışılır.
6. Esas hakkındaki mütalaa ve savunma: Cumhuriyet savcısı görüşünü açıklar; sanık ve müdafisine buna karşı savunma imkânı tanınır.
7. Hüküm: Mahkeme beraat, mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşmesi gibi kanunda düzenlenen kararlardan birini verebilir.

Basit Yargılama Usulü Uygulanabilir mi?

CMK’nin 251. maddesine göre iddianamenin kabulünden sonra, adli para cezasını veya üst sınırı iki yıl ya da daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda asliye ceza mahkemesi basit yargılama usulünü uygulamaya karar verebilir. Bu usulde gerekli şartlar bulunuyorsa duruşma açılmadan dosya üzerinden hüküm kurulabilir.

Basit yargılama zorunlu değildir; uygulanıp uygulanmayacağı mahkemece değerlendirilir. Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik ile soruşturma veya kovuşturmanın izne ya da talebe bağlı olduğu durumlarda bu usul uygulanmaz. Kapsam dışındaki başka bir suçla birlikte işlenen suçlarda da genel yargılama usulü izlenebilir.

Deliller ve İspat Değerlendirmesi

Suçun niteliğine göre başvurulabilecek başlıca deliller şunlardır:

• Sanık, mağdur ve müşteki beyanları,
• Tanık anlatımları,
• Kamera görüntüleri ve fotoğraflar,
• Mesajlar, e-postalar ve hukuka uygun dijital kayıtlar,
• Adli muayene ve sağlık raporları,
• Banka, HTS, konum ve kurum kayıtları,
• Kriminal ve bilirkişi raporları,
• Belge, sözleşme, fatura ve ödeme kayıtları.

Ceza yargılamasında mahkûmiyet için isnadın her türlü makul şüpheden uzak biçimde ispatlanması gerekir. Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller hükme esas alınamaz. Her delilin güvenilirliği, elde edilme yöntemi ve diğer delillerle uyumu ayrı ayrı değerlendirilir.

Şikâyet Süresi ve Davaya Katılma

Asliye ceza mahkemesinde görülen her suç şikâyete bağlı değildir. Şikâyete bağlı suçlarda genel kural olarak mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Ancak özel kanun hükümleri, dava zamanaşımı ve suçun farklı fıkraları ayrıca kontrol edilmelidir.

Kamu davası açıldıktan sonra suçtan zarar gören kişi, kanundaki şartlarla davaya katılma talebinde bulunabilir. Katılma; delil sunma, taleplerde bulunma ve belirli kararlara karşı kanun yoluna başvurma bakımından önem taşıyabilir.

Asliye Ceza Mahkemesi Kararına İtiraz veya İstinaf

Asliye ceza mahkemesinin uyuşmazlığın esasını çözen hükümlerine karşı kural olarak bölge adliye mahkemesinde istinaf yoluna başvurulur. Güncel CMK 273 uyarınca istinaf başvuru süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.

Bununla birlikte bazı kararlar kesin olabilir veya kanunda farklı bir başvuru yolu öngörülebilir. Ara kararlar, basit yargılama sonucunda verilen hükümler ve koruma tedbirleri bakımından “itiraz” ile “istinaf” ayrımı yapılmalıdır. Kanun yolu, başvuru süresi ve yetkili merci kararın türüne göre belirlenir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Görev, yalnızca iddianamedeki suç adına bakılarak belirlenmemelidir.
• Suçun temel ve nitelikli hâlleri ile kanuni ceza üst sınırı ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• Şikâyet, uzlaştırma ve önödeme hükümleri birbirinden farklı kurumlardır.
• Tebligat tarihi ve kanun yolu süresi dosya üzerinden doğrulanmalıdır.
• Dijital kayıtlar ve özel yazışmalar hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmemelidir.
• Mahkemenin görevsizlik kararı vermesi, sanığın suçlu veya suçsuz bulunduğu anlamına gelmez.
• Her asliye ceza dosyasının aynı sürede sonuçlanacağı varsayılmamalıdır.

Ceza soruşturması ve kovuşturmasında hukuki yardımın kapsamı hakkında İstanbul ceza avukatı hizmet sayfasından genel bilgi alınabilir.

Sık Sorulan Sorular

Asliye ceza mahkemesi en fazla kaç yıllık suçlara bakar?

Tek başına uygulanabilecek kesin bir yıl sınırı yoktur. Genel olarak ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ağır ceza mahkemesindedir. Ancak kanunda özel olarak sayılan suçlar ve özel görev hükümleri nedeniyle ceza üst sınırı tek başına yeterli değildir.

Nitelikli dolandırıcılık davasına artık hangi mahkeme bakar?

25 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikten sonra açılan nitelikli dolandırıcılık davalarına kural olarak asliye ceza mahkemesi bakar. Değişiklik tarihinde ağır cezada görülmekte olan veya kanun yolu incelemesindeki dosyalar ise geçiş hükmü gereğince ağır cezada sonuçlandırılır.

Asliye ceza mahkemesi tek hâkimli midir?

Evet. 5235 sayılı Kanun uyarınca asliye ceza mahkemeleri tek hâkimlidir. Ağır ceza mahkemesi ise bir başkan ve iki üyeden oluşan heyetle toplanır.

Asliye ceza mahkemesinde görülen her suç şikâyete bağlı mıdır?

Hayır. Şikâyet şartı mahkemenin türüne göre değil, ilgili suç maddesine göre belirlenir. Bazı suçlar şikâyete bağlıyken bazıları Cumhuriyet savcılığınca resen soruşturulur.

Asliye ceza davası ne kadar sürer?

Kanunda bütün dosyalar için geçerli tek bir sonuçlanma süresi yoktur. Tanık sayısı, bilirkişi incelemesi, tebligatlar, başka dosyaların beklenmesi ve mahkemenin iş yoğunluğu süreyi etkileyebilir.

Asliye ceza mahkemesi kararına karşı başvuru süresi nedir?

İstinafa tabi hükümler bakımından güncel genel süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Kararın kesin olup olmadığı ve uygulanacak kanun yolu ayrıca kontrol edilmelidir.

Dava yanlış ceza mahkemesinde açılmışsa ne olur?

Mahkeme görev konusunu kendiliğinden inceleyebilir. İşin kendi görev alanı dışında kaldığını tespit ederse dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesine karar verebilir.

Asliye ceza mahkemesinde avukat zorunlu mudur?

Her asliye ceza davasında avukatla temsil zorunlu değildir. Ancak zorunlu müdafilik hâlleri ayrıca düzenlenmiştir. Müdafi yardımından yararlanılması savunmanın hazırlanması, delillerin sunulması ve kanun yolu sürelerinin takibi bakımından önemli olabilir.

Kaynakça

• 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun, özellikle madde 9, 11, 12 ve 14.
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, özellikle madde 3-7, 12, 175, 251-252 ve 272-273.
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
• 7571 sayılı Kanun, madde 12-13 ve 5235 sayılı Kanun geçici madde 7.
• 7499 sayılı Kanun ile ceza kanun yolu sürelerinde yapılan değişiklikler.
• Mevzuat ve canlı sitemap kontrol tarihi: 8 Ağustos 2026.