2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) Rehberi

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, özel hukuk ilişkilerinden doğan ve kendiliğinden yerine getirilmeyen borçların devlet gücüyle yerine getirilmesini düzenleyen temel kanundur. Bir para alacağının tahsili, mahkeme kararının uygulanması, rehnin paraya çevrilmesi, haczedilen malın elektronik ortamda satılması, iflas ve konkordato gibi birbirinden farklı yollar aynı kanunun sistematiği içinde yer alır.

Kanunun geniş kapsamı nedeniyle her icra dosyasında aynı süre ve savunma yolu geçerli değildir. Takibin ilamlı veya ilamsız olması, alacağın kambiyo senedine ya da rehne dayanması, borçlunun tacir olup olmaması, tebligatın usulü ve talep edilen hakkın niteliği sonucu değiştirir. Bu rehber, İİK'nın bütün maddelerini tek tek aktarmak yerine kanunun işleyişini, temel takip yollarını ve hak kaybına en sık yol açan noktaları açıklayan bir süreç haritası sunar.

İcra ve İflas Kanunu Neyi Düzenler?

İİK, alacaklının talebi üzerine başlayan cebrî icra faaliyetinin usulünü düzenler. Kanun; icra ve iflas organlarını, takip talebini, ödeme ve icra emirlerini, itirazı, haczi, satış ve sıra cetvelini, iflası, konkordatoyu, iptal davalarını ve icra suçlarına ilişkin bazı yaptırımları kapsar. Alacağın gerçekten doğup doğmadığı ise çoğu zaman Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, iş veya tüketici mevzuatı gibi maddi hukuk kurallarına göre belirlenir.

Vergi, idari para cezası ve bazı kamu alacakları kural olarak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında takip edilir. Bu nedenle eldeki belgenin özel hukuk alacağına mı yoksa kamu alacağına mı ilişkin olduğu, uygulanacak takip rejimini belirleyen ilk ayrımdır.

İİK Kapsamındaki Başlıca Takip Yolları

Alacaklının takip yolunu yanlış seçmesi, dosyanın her durumda kendiliğinden doğru yola dönüştürüleceği anlamına gelmez. Belgenin niteliği, borçlunun sıfatı, rehin bulunup bulunmadığı ve talebin para dışında bir edime ilişkin olup olmadığı başlangıçta incelenmelidir.

İcra Takibinde Hangi Organlar Görev Alır?

• İcra dairesi: Takip talebini alır; ödeme veya icra emrini gönderir, haciz, muhafaza, satış ve ödeme işlemlerini yürütür.
• İcra mahkemesi: İcra dairesi işlemlerine karşı şikâyetleri ve kanunun kendisine verdiği sınırlı sayıdaki uyuşmazlıkları inceler.
• Genel mahkemeler: İtirazın iptali, menfi tespit, istirdat ve tasarrufun iptali gibi maddi hukuka ilişkin davalara görev kurallarına göre bakar.
• Asliye ticaret mahkemesi: İflas ve konkordato başta olmak üzere kanunda belirtilen ticari nitelikteki süreçlerde görev alabilir.
• Bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay: Kanunda kanun yolu açık olan kararları parasal sınır ve diğer kabul şartları çerçevesinde inceler.

Genel Haciz Yoluyla İlamsız Takip Nasıl İlerler?

1. Takip talebi hazırlanır: Alacaklı; tarafları, alacak tutarını, faizi, dayanak belgeyi ve seçtiği takip yolunu bildirir.
2. Ödeme emri düzenlenir: İcra dairesi takip talebine göre ödeme emrini borçluya tebliğe çıkarır.
3. Tebligat ve süre incelenir: Borçlu, borca, faize, yetkiye veya imzaya yönelik savunmasını takip türünün gerektirdiği sürede ileri sürer.
4. İtiraz yoksa takip kesinleşir: Ödeme ve itiraz süresi içinde işlem yapılmazsa alacaklı haciz aşamasına geçebilir.
5. İtiraz varsa takip durur: Alacaklı, belgesine ve olayın niteliğine göre itirazın kaldırılması veya itirazın iptali yoluna başvurabilir.
6. Haciz ve muhafaza işlemleri yapılır: Borçlunun haczi mümkün mal, hak ve alacakları araştırılır; ölçülülük ve haczedilmezlik kuralları gözetilir.
7. Satış istenir: Süresi içinde satış talebi ve gerekli giderler tamamlanarak elektronik satış süreci yürütülür.
8. Bedel paylaştırılır: Satış bedeli masraflar, rüçhan ve haciz sırası dikkate alınarak hak sahiplerine dağıtılır; gerekirse sıra cetveli düzenlenir.

Ödeme emrine itirazın şekli, yetki itirazı ve usulsüz tebligatın süreye etkisi hakkında ayrıntılı bilgi için ödeme emrine itiraz süresi ve usulü rehberi incelenebilir.

İlamlı İcra ile İlamsız İcra Arasındaki Fark

İlamsız takipte para veya teminat alacağı için önceden mahkeme kararı bulunması zorunlu değildir. Borçlunun süresinde itirazı, genel haciz yoluyla takipte işlemleri durdurur. Alacaklı bundan sonra itirazı hükümden düşürecek yollardan uygun olanına başvurmalıdır.

İlamlı icrada ise alacaklı bir mahkeme kararına veya kanunun ilam niteliği tanıdığı belgeye dayanır. Borçlu, hükmün esasına ilişkin her itirazı icra dairesine bildirerek takibi durduramaz. İtfa, zamanaşımı, imhal veya icranın geri bırakılması gibi savunmalar ancak özel şartlarla ve yetkili merci önünde ileri sürülebilir. İstinaf ya da temyiz başvurusu da her kararda icrayı kendiliğinden durdurmaz.

İtiraz, Şikâyet ve Dava Yolları Arasındaki Fark

İcra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olunmadığının ileri sürülmesi ile ödeme sonrasındaki geri alma talebinin şartları için menfi tespit ve istirdat davası içeriğine bakılabilir.

İİK'da Öne Çıkan Süreler

Bu tablo yalnızca genel görünümü verir. Kambiyo, kira, rehin, ilamlı icra ve iflas yollarında özel süreler bulunur. Ayrıca süre başlangıcı, tebligatın usulsüzlüğü, tatil günü, adli tatil ve mücbir sebep gibi meseleler somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

Haciz Nasıl Uygulanır ve Neler Haczedilemez?

Takip kesinleştiğinde alacaklı, borca yetecek miktarda mal, hak ve alacağın haczini isteyebilir. Banka hesabı, üçüncü kişilerdeki alacak, araç, taşınır veya taşınmaz mal ile ücret belirli koşullarda haczin konusu olabilir. Haciz cezalandırma aracı değil, alacağın tahsilini sağlayan ölçülü bir cebrî icra işlemidir; alacağı ve ferilerini aşan, gereksiz şekilde ağır sonuç doğuran uygulamalar şikâyete konu olabilir.

İİK 82, devlet malları ile borçlu ve ailesinin yaşamı veya mesleği bakımından zorunlu görülen bazı mal ve haklar yönünden haczedilmezlik hükümleri içerir. Borçlunun hâline münasip evi, ekonomik faaliyeti için zorunlu araçları veya belirli sosyal ödemeleri hakkında özel şartlar vardır. Bir eşyanın yalnızca “ev eşyası” ya da “meslek aracı” olarak adlandırılması otomatik biçimde haczedilemez olduğu anlamına gelmez; kullanım, zorunluluk, değer ve varsa kanuni istisna araştırılır.

Ücret haczinde İİK 83'teki sınırlar ve nafaka alacaklarının önceliği dikkate alınır. Birden fazla haciz varsa sıra, kesinti ve dosyalar arası geçiş ayrıca hesaplanır. Haczedilmezlik iddiası çoğu durumda süreye bağlı şikâyet yoluyla ileri sürüldüğünden haczin öğrenildiği tarih önem taşır.

Elektronik Satış ve Paranın Paylaştırılması

Haczedilen malların satışı, İİK'nın elektronik satış hükümleri uyarınca UYAP'a entegre elektronik satış sistemi üzerinden yürütülür. İlan, kıymet takdiri, artırma şartları, teminat, teklif verme ve ihalenin kesinleşmesi birbirini tamamlayan aşamalardır. Süresinde satış talep edilmemesi veya belirlenen satış giderinin tamamlanmaması haczin akıbetini etkileyebilir.

İhale işlemlerindeki hukuka aykırılıklar, ilgilinin niteliğine ve aykırılığın türüne göre ihalenin feshi şikâyetine konu olabilir. Satıştan elde edilen para tek alacaklıya doğrudan aktarılmayabilir; satış ve muhafaza giderleri, rehinli veya imtiyazlı alacaklar, haciz tarihleri ve iştirak koşulları gözetilerek sıra cetveli hazırlanması gerekebilir.

İflas ve Konkordato İİK İçinde Nasıl Yer Alır?

Haciz yolunda alacaklı, borçlunun belirli mallarından tahsil sağlamaya çalışır. İflas ise kural olarak iflasa tabi borçlunun haczi mümkün malvarlığının tüm alacaklılar yararına toplu tasfiyesidir. İflas yolu, ödeme emrine dayalı takipli iflas veya kanunda sayılan hâllerde doğrudan iflas davası biçiminde gündeme gelebilir. İflas kararını icra dairesi değil, görevli ticaret mahkemesi verir.

Konkordato ise borçlunun mali durumunu proje ve mahkeme denetimi altında yeniden düzenleyerek alacaklılarla kanuni çoğunluklar çerçevesinde anlaşmasını amaçlar. Geçici mühlet, kesin mühlet, komiser denetimi, alacak bildirimi ve tasdik aşamalarının ayrıntıları için konkordato başvurusu, mühlet ve alacaklı hakları rehberi incelenebilir.

2026 İİK Parasal Sınırları

İİK'daki bazı işlemler ve kanun yolları her yıl güncellenen parasal sınırlara bağlıdır. Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğünün 2026 tablosunda yer alan başlıca tutarlar şöyledir:

Parasal sınır, tek başına kanun yolunun açık olduğunu göstermez. Kararın türü, kanunda kesin sayılıp sayılmadığı, uyuşmazlık değeri, karar tarihi ve diğer kabul şartları birlikte incelenmelidir. Harç, tebligat, haciz ve satış giderleri ise işlem türüne ve güncel tarifelere göre dosya bazında hesaplanır.

Görevli ve Yetkili Merci Nasıl Belirlenir?

İcra takiplerinde yetki, İİK 50'nin göndermesiyle hukuk yargılamasındaki yetki kuralları ve varsa özel hükümler esas alınarak belirlenir. Borçlunun yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri, taşınmazın bulunduğu yer veya yetki sözleşmesi dosyaya göre önem kazanabilir. Para borçlarında ifa yeri değerlendirmesi yapılırken sözleşmedeki özel kayıtlar ve borcun niteliği dikkate alınır.

İcra mahkemesinin görevi, kanunda açıkça kendisine verilen işlerle sınırlıdır. Alacağın esasına ilişkin dava; tarafların tacir olup olmaması, işlemin ticari, tüketici veya iş ilişkisine dayanması gibi ölçütlere göre asliye hukuk, asliye ticaret, tüketici ya da iş mahkemesinde görülebilir. Dava şartı arabuluculuk bulunup bulunmadığı da maddi uyuşmazlık türüne göre ayrıca kontrol edilmelidir.

İcra Dosyasında Kullanılabilecek Belgeler ve Deliller

• Mahkeme ilamı, hakem kararı veya ilam niteliğindeki belge,
• Sözleşme, protokol, kefalet belgesi ve borç ikrarı,
• Fatura, irsaliye, sipariş ve teslim kayıtları,
• Çek, bono ve poliçenin aslı ile şekil şartlarını gösteren kayıtlar,
• Banka dekontu, hesap hareketi ve ödeme açıklamaları,
• Noter ihtarı, temerrüt bildirimi ve tebliğ belgeleri,
• E-posta, mesaj, mutabakat ve elektronik ticari kayıtlar,
• Tapu, araç, şirket ve rehin sicili kayıtları,
• Haciz tutanağı, kıymet takdiri ve satış ilanı,
• Ödeme, mahsup, ibra, zamanaşımı veya itfa iddiasını destekleyen belgeler.

İcra dairesi genel ilamsız takip başlatılırken alacağın esasını mahkeme gibi incelemez. Bununla birlikte takipte ileri sürülen tutar ve feriler gerçeğe, belgeye ve hesap yöntemine dayanmalıdır. İtiraz sonrasında açılan davada veya icra mahkemesindeki sınırlı incelemede hangi belgenin hangi sonucu doğurduğu belirleyici hâle gelir.

İcra Takibi Masrafları ve Faiz

Takip açılırken başvurma ve peşin harç, tebligat gideri ve dosyanın gerektirdiği avanslar gündeme gelir. Haciz, muhafaza, bilirkişi, kıymet takdiri ve satış aşamaları ayrıca masraf doğurabilir. Tutarlar her yıl tarifelerle değişebildiği ve dosyadaki işlem sayısına bağlı olduğu için tek bir sabit “icra masrafı” yoktur.

Talep edilen faiz türü, başlangıç tarihi ve oranı takip talebinde açıkça gösterilmelidir. Kanuni faiz, ticari temerrüt faizi, sözleşmesel faiz ve kambiyo ilişkilerindeki faiz aynı değildir. Bileşik faiz ancak kanunun izin verdiği istisnai hâllerde uygulanabilir. Borçlu, ana parayı kabul edip faize veya faiz oranına ayrıca itiraz edebilir.

İİK'daki Tazyik Hapsi ve Ceza Hükümleri

Borcun ödenmemesi tek başına suç veya hapis nedeni değildir. Ancak nafaka kararına uymama, gerçeğe aykırı mal beyanı, taahhüdü ihlal ve kanunda ayrıca gösterilen bazı davranışlar şikâyete bağlı tazyik veya disiplin hapsi ya da ceza yaptırımı doğurabilir. Her kurumun maddi şartı, şikâyet süresi ve görevli mahkemesi farklıdır.

Özellikle icra dairesinde verilen ödeme taahhüdünde borç tutarı, taksitler, taraf iradesi ve ödeme gücü gibi geçerlilik koşulları incelenir. Özel şartlar oluşmadan yalnızca dosyada borç bulunduğu gerekçesiyle özgürlüğü kısıtlayıcı yaptırım uygulanamaz.

Alacaklı Açısından Uygulamada Dikkat Edilecekler

• Borçlu ve adres bilgilerini güncel sicillerden doğrulamak,
• Alacağın muacceliyetini, zamanaşımını ve temerrüt tarihini kontrol etmek,
• Belgeye uygun takip yolunu ve yetkili icra dairesini seçmek,
• Ana para, faiz, vergi ve diğer ferileri ayrı ve denetlenebilir göstermek,
• İtirazın tebliğinden sonra altı aylık ve bir yıllık yolları karıştırmamak,
• Haciz ve satış talebi süreleri ile gider avanslarını takip etmek,
• Borcu aşan veya üçüncü kişileri gereksiz etkileyen haciz taleplerinden kaçınmak,
• Ödemeleri dosya hesabına işlemek ve haricen tahsil edilen tutarı icra dairesine bildirmek.

Borçlu Açısından Uygulamada Dikkat Edilecekler

• Tebligatı almaktan kaçınmanın süreleri her zaman engellemediğini bilmek,
• Ödeme emrindeki takip türünü, alacaklıyı, ana para ve faizi kontrol etmek,
• Borca, imzaya ve yetkiye yönelik itirazları açıkça ve doğru mercie sunmak,
• Usulsüz tebligat iddiasında gerçek öğrenme tarihini delillendirmek,
• Kısmi itirazda kabul edilen ve reddedilen tutarı tereddütsüz belirtmek,
• Ödeme, ibra, mahsup ve zamanaşımı belgelerini korumak,
• Haczedilmezlik ve aşkın haciz iddialarını süresinde ileri sürmek,
• Dosya dışı ödeme yapılacaksa açıklama ve karşılıklı kayıt oluşturarak dosya kapak hesabını kontrol etmek.

Genel ilamsız takipte kullanılabilecek savunma başlıkları ve örnek metin için borca itiraz dilekçesi rehberi incelenebilir. Örnek metinler somut dosyanın takip türüne ve tebligat tarihine uyarlanmadan kullanılmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu nedir?

İİK, özel hukuk borçlarının devlet gücüyle yerine getirilmesi için icra takiplerini; haciz, satış, iflas, konkordato ve bağlantılı başvuru yollarını düzenleyen temel kanundur.

İlamsız icra takibi için mahkeme kararı gerekir mi?

Para ve teminat alacaklarına ilişkin genel haciz yoluyla ilamsız takipte önceden mahkeme kararı zorunlu değildir. Borçlu süresinde itiraz ederse takip durur ve alacaklının itirazı hükümden düşürmesi gerekir.

Ödeme emrine itiraz süresi kaç gündür?

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte süre kural olarak ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gündür. Kambiyo, kira ve diğer özel takip yollarında farklı süre ve merciler bulunduğundan belgedeki açıklamalar kontrol edilmelidir.

İcra müdürlüğü işlemine karşı nereye şikâyet edilir?

İcra dairesinin kanuna aykırı işlemi veya işlem yapmaması kural olarak icra mahkemesine şikâyet edilir. Genel süre işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün olmakla birlikte süresiz şikâyet hâlleri saklıdır.

İtirazın kaldırılması ile itirazın iptali arasındaki fark nedir?

İtirazın kaldırılması, İİK'da sayılan belgelere dayanılarak icra mahkemesinde ve kural olarak altı ay içinde istenir. İtirazın iptali ise alacağın esasının görevli mahkemede incelendiği ve kural olarak bir yıl içinde açılan davadır.

İcra takibi başlayınca hemen haciz yapılır mı?

Genel ilamsız takipte ödeme emrinin tebliği, ödeme ve itiraz süresinin geçmesi ve varsa itirazın giderilmesi gerekir. Takip kesinleşmeden kural olarak kesin haciz aşamasına geçilemez; kanundaki geçici haciz ve ihtiyati haciz kurumları ayrıdır.

Borçlunun bütün malları haczedilebilir mi?

Hayır. Haciz borcu karşılayacak ölçüde uygulanmalı ve İİK 82 ile diğer kanunlardaki haczedilmezlik kurallarına uyulmalıdır. Malın niteliği, zorunlu kullanım ve değeri somut olayda incelenir.

Hacizli malın satışını isteme süresi ne kadardır?

İİK 106 kapsamında taşınır ve taşınmaz hacizlerinde satış isteme süresi kural olarak hacizden itibaren bir yıldır. Satış giderinin belirlenen sürede tamamlanması gibi ek koşullar da gözetilmelidir.

İcra borcu ödenmezse hapis cezası verilir mi?

Borcun ödenmemesi tek başına hapis nedeni değildir. Nafaka hükmüne uymama, geçerli ödeme taahhüdünü ihlal veya kanunda ayrıca düzenlenen bazı fiiller bakımından özel şartlarla tazyik ya da disiplin hapsi veya ceza gündeme gelebilir.

İcra takibine itiraz edilirse alacak sona erer mi?

Hayır. Süresinde itiraz genel ilamsız takibi durdurur; alacağın maddi hukuk bakımından sona erdiği anlamına gelmez. Alacaklı belgesine ve şartlara göre itirazın kaldırılması, iptali veya alacak davası yoluna başvurabilir.

İcra takibinde avukat tutmak zorunlu mudur?

Kural olarak zorunlu değildir. Bununla birlikte takip türü, kısa süreler, faiz hesabı, haciz ve dava yolları teknik sonuçlar doğurduğundan dosyaya özgü hukuki değerlendirme gerekebilir.

2026 yılında İİK istinaf ve temyiz sınırı nedir?

Adalet Bakanlığının 2026 tablosunda İİK 363 için istinaf sınırı 119.000 TL, İİK 364 için temyiz sınırı 682.000 TL'dir. Kararın türü ve diğer kanun yolu şartları ayrıca incelenmelidir.

İcra dosyası UYAP Vatandaş Portal'dan görülebilir mi?

Tarafı olunan dosyaların temel bilgileri ve erişime açık evrakları UYAP Vatandaş Portal üzerinden görüntülenebilir. Ancak portal kaydı, tebligatın hukuki niteliği ve kanuni süre hesabı bakımından dosya evrakının ayrıca incelenmesi gereğini ortadan kaldırmaz.

Kaynakça

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ve yürürlükteki değişiklikleri.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; borç, temerrüt, faiz ve zamanaşımına ilişkin hükümler.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; görev, yetki, dava şartları ve kanun yolları.
• 7201 sayılı Tebligat Kanunu ve Elektronik Tebligat Yönetmeliği.
• Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü, 2026 İİK Parasal Sınırlar Tablosu.
• Mevzuat, canlı sitemap ve mevcut içerik kontrol tarihi: 18 Eylül 2026.